اقوام

اقوام

 اقوام گروهی از مردم با ویژگی‌های مشترک‌زبانی، تاریخی و نژادی را قوم نامند. قومیت ( ethnicity) یا گروه قومی (ethnic group) گروهی از انسان‌هاست که اعضای آن دارای ویژگی‌های نیایی و اصل و نسبی یکسان یا مشترک هستند. ایران، از قدیمی ترین كانون های شكل گیری تمدن در دنیا محسوب می شود و با تنوّع قومی، در جنوب غربی آسیا و درمنطقه خاور میانه قرار دارد. از لحاظ مساحت جزو هجدهمین كشور جهان که از شمال به ارمنستان، آذربایجان و ترکمنستان، از شرق به افغانستان و پاکستان، از غرب به ترکیه و عراق و از جنوب به خلیج فارس و دریای عمان محدود است. بخش اعظم ملّت فارس هستند. پس از فارس‌ها، قوم آذری فراوانی بیشتری دارد. بخش اعظم ملّت، مسلمان و در مرتبه‌های بعدی، به ترتیب: مسیحیت، زرتشت، یهود و پیروان دیگر قرار دارند. ۹۵ درصد از مسلمانان شیعه و بقیه از دوشاخه اهل سنّت حنفی و شافعی‌اند. درآمیختگی قومی و نژادی در ایران، از زمان ورود آریایی‌ها، بابلی‌ها، سومری‌ها به ایران آغازشده و تا به امروز ادامه داشته است. باوجوداینکه نژاد اصلی ایرانی‌ها، «آریایی» است ولی در طی سال‌ها و براثر تحولات سیاسی، همواره شاهد یکسری تغییرات نژادی و آمیختگی قومی بوده‌ایم. آمیختگی قومی و نژادی محدود به رومی‌ها و اعراب نمی‌شود، بلکه در دوره‌های مختلف تاریخی مهاجرت‌های دیگری توسط ترکان غزنوی، سلجوقیان و مغولان به ایران انجام گرفته است. ترکان غزنوی و سلجوقیان پس از ورود به ایران، در کشور ماندگار شدند. حمله چنگیزخان مغول از دیگر عوامل مهاجرت طوایف پرجمعیت زردپوست مغول و تاتار بود که موجب پیدایش موج جدیدی از ترکیب نژادی در ایران شد. اقوام ایرانی عبارت‌اند از:

اقوام

  1. فارس: فارس‌ها از نژاد عیلامی یا آریایی هستند که در هزاره دوم پیش از میلادی به فلات ایران مهاجرت کردند و نام پرشیا را بر ایران گذاشتند.
  2. آذری: اقوام آذری در ایران بیشتر هرچند در مناطق شمال غرب ایران و در استان‌های آذربایجان شرقی، آذربایجان غربی، اردبیل متمرکزند و سکونت‌گاه اصلی آذری‌ها به شمار می‌آید ولی بسیاری از آن‌ها در سایر استان‌های کشور ساکن‌اند. این قوم حدود ۲۵ درصد جمعیت ایران را تشکیل می‌دهد.
  3. ترکمن: ترکمن‌ها از نژاد اقوام ترک هستند که از سمت آسیای مرکزی به ایران آمده و بیشتر در مناطق ترکمن‌صحرا و شمال و شمال شرق یعنی در جلگه‌های واقع در شرق استان مازندران و شمال استان خراسان و نیز در همسایگی کشور ترکمنستان ساکن شدند.
  4. کرد: این قوم نه‌تنها در بخش غربی فلات ایران ساکن هستند بلکه در ناحیه‌ی گسترده‌ای از خاورمیانه و غرب آسیا پراکنده‌اند. کردهای ایران بیشتر در طول کوه‌های زاگرس، از جنوب شهر باکو در آذربایجان تا شمال لرستان و خوزستان سکونت دارند. کردها دارای تیره‌های مختلفی هستند. معروف‌ترین ایل کردها: ایل سنجابی در اطراف کرمانشاه، ایل کلهر در جنوب کرمانشاه، ایل بابا خانی، ایل کماسی، ایل گوران و ایل فتح علی بیگی هستند.
  5. لر: این قوم در غرب رشته کوه‌های زاگرس در منطقه‌ی جنوبی کردستان ساکن هستند. لرها در زمان حکومت ایلخانان مغول به دودسته «لر بزرگ» و «لر کوچک» تقسیم می‌شدند، در حال حاضر نیز کهگیلویه جای «لر بزرگ»، لرستان جای «لر کوچک» و ممسنی نیز جای «شولستان» را گرفته است.
  6. بلوچ: بلوچ‌ها بیشتر در استان‌های شرقی ایران و در شهرهای بلوچستان، سیستان، کرمان و قسمت‌های از خراسان ساکن هستند. زندگی این اقوام بیشتر به‌صورت ایلی است. اقوام بلوچ به علت نامساعد بودن طبیعت سیستان و بلوچستان، مجبور به ترک این منطقه و مهاجرت به نواحی دیگر ایران همچون: گیلان، مازندران، آذربایجان و خراسان شده‌اند. مهم‌ترین طوایف بلوچ‌ها، طایفه یار احمد زایی، میرعبدی، ریگی و سراوانی می‌باشند.
  7. قشقایی: این قوم از قوی ترین و بزرگ‌ترین اقوام و ایل‌های ترک‌زبان ایران است که در همسایگی ایلات خمسه در استان فارس سکونت دارند. ایل قشقایی دارای طوایف مختلفی است که عبارت‌اند از: طایف دره شوری، طایفه فارسی مدان، طایفه کشکولی بزرگ، طایفه کشکولی کوچک، طایفه شش بلوک و طایف عمله‌ای جعفر بیگی.
  8. شاهسون: شاهسون یعنی دوستدار شاه، شاهسون‌ها از ایلات ترک‌زبان که در شهرهای اردبیل، زنجان، شمال فارس و شهر ساوه ساکن‌اند.
  9. تالشی: تالش نام قومی است که در شمال غرب گیلان، استان اردبیل و بخش جنوبی جمهوری آذربایجان ساکن‌اند. امروزه تالشی‌ها در بخش جنوبی آذربایجان و در شهرهای علی‌آباد، بیله سوار، جلیل‌آباد، لنکران، آستارا، بخش‌های شمال غربی ایران در شهرهای اردبیل، آستارا، تالش و مناطق شمالی استان گیلان پراکنده‌اند و پیشه آن‌ها دامداری است.
  10. عرب: اعراب ۴ درصد از ساکنین ایران را تشکیل می‌دهند بیشتر در استان خوزستان و در جزایر خلیج‌فارس ساکن هستند. مهاجرت این اقوام از دوران ساسانیان به ایران شروع شد و بعد از حمله اعراب مسلمان به ایران افزایش یافت.

اقوام در قرآن:  قوم نوح، عاد (قوم هود)، ثمود (قوم صالح)، قوم ابراهیم، مدین یا ایکه قوم شعیب، قوم لوط،  یهود (قوم موسی)، آل فرعون،  تبع، سبا (بلقیس)، قوم یونس، نصاری (قوم عیسی)، قریش، روم، یأجوج و مأجوج، اصحاب فیل.

اقوام ایرانی به چندمعنا به‌کار می‌رود:

  • اقوام ساکن کشور ایران
  • اقوام ایرانی‌تبار، یعنی اقوامی که از نژاد ایرانی هستند.
  • اقوام ایرانی‌زبان که به زبان‌های ایرانی سخن می‌گویند.
  • اقوام ایران‌زمین، به معنای اقوامی که در قلمرو تایخی ایران (به‌طور دقیق‌تر در قلمرو شاهنشاهی ایران باستان) زندگی می‌کردند.

منابعی برای مطالعه بیش‌تر:

  1. قوم
  2. یمنا
  3. اقوام ایرانی
  4. استان های ایران

باکس شناور "همچنین ببنید"

لبّیـك

لبّیـك

ابونصربزنطی می‌گوید: خدمت امام رضا (ع) عرض كردم: فدایت شوم؛ چند سالی است كه از …

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *