خانه / اسوه ها / اخترشناسی
اخترشناسی

اخترشناسی

اخترشناسیاَختَرشناسی؛ ستاره‌شناسی یا نجوم به معنای قانون ستارگان از قدیمی‌ترین علوم در جهان است. اَختَرشناسی (علم نجوم) علم بررسی موقعیت، تغییرات، حرکت و ویژگی‌های فیزیکی و شیمیایی پدیده‌های آسمانی ازجمله، ستاره‌ها، سیاره‌ها، دنباله‌دارها، کهکشان‌ها و پدیده‌هایی مانند شفق قطبی و تابش زمینه کیهانی است که منشأ آن‌ها در خارج از جو زمین قرار دارد. (۱) هزاران سال پیش، انسان با نگاه به آسمان بالای سر و با به‌کارگیری تخیّل خود، خطوط فرضی بین ستارگان رسم کرد و شکل‌هایی را متصوّر شد که امروزه آن‌ها را صورت‌های فلکی می‌نامیم. تا جایی که می‌دانیم محل زایش علم اَختَرشناسی، در میان‌رودان بابل باستان بوده‌ است. (۲) هرچند که چین نیز خیلی از آن‌جا عقب نبود. مردم میان‌رودان در بابل بر این باور بودند که آسمان شامل ستاره‌های بی‌شمار و هفت‌سیاره «بی‌بو» یا «گوسفند سرگردان» است. (۳) تا امروز، بیش از هزار قطعه از کتیبه‌هایی به خط میخی کشف‌شده‌ که نشان می‌دهند از ۷۵۰ سال پیش از میلاد، بابلیان هر شب مشاهدات خود از آسمان را ثبت می‌کردند. با لشکرکشی اسکندر به بابل، میان‌رودانی‌ها به زیر سلطه یونانی‌ها در آمد. ظهور اسلام کمک شایانی به عمومی‌سازی اَختَرشناسی کرد. اَختَرشناسی از سه جهت حائز اهمیت بود:

  1. تعیین ساعت پنج نوبت نمازهای روزانه.
  2. تعیین جهت قبله برای مکان‌های مختلف.
  3. رصد هلال‌های نو، برای تعیین اول ماه‌های قمری، به‌خصوص هلال ماه رمضان و شوال.

از ویژگی‌های بارز اَختَرشناسی در دوره‌ اسلامی، ساخت ابزار‌های نجومی است. اهمیّت این ۳ موضوع‌ مرتبط با اَختَرشناسی موجب توسعه و ابداع روش‌های جدید شد. صدها ابزار نجومی متعلق به دنیای اسلام حفظ‌شده که ازجمله آن‌ها می‌توان به: کره‌های آسمان، ساعت‌های آفتابی، ربع جداری و … اشاره کرد؛ امّا بدون شک، پادشاه ابزارهای نجومی اسلامی، اُسْطُرْلاب یا اُصْطُرْلاب با بیش از ۳۰۰ کاربرد بود. (۴) اُسْطُرْلاب درواقع عملکردی شبیه به یک کامپیوتر مکانیکی دارد که امکان تعیین زمان از روی موقعیت یک جرم آسمانی یا برعکس را فراهم می‌کند. علاوه بر این از اُسْطُرْلاب می‌توان به‌عنوان ساعت، قطب‌نما و ابزار محاسبه نیز استفاده کرد. دستاوردها و میراث اخترشناسان اسلامی از راه اسپانیا و بیزانس به دست دانشمندان دوران نوزایی در اروپا مانند کوپرنیک رسید و از نجوم اسلامی بهره بیشتری برد.

ر ک به:

  1. نجوم
  2. مشاهیر
  3. ابو ریحان
  4. جشن اعتدال
  5. شخصیت كم‌نظیر و … بقیه در ادامه …

ادامه …

باکس شناور "همچنین ببنید"

پیام عاشورا

پیام عاشورا

تاریخ، حوادث تلخ و شیرین بی‌شماری را به یاد دارد که از درون آن، قهرمانان …

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *