خانه / دین شناسی / حدیث / اسامی قیامت
اسامی قیامت

اسامی قیامت

یک چهارم آیات قرآن، در رابطه با قیامت است. قیامت با هفتاد اسم در ۱۴۰۰ آیه آمده که در هر آیه، به یک جنبه و خصوصیت قیامت اشاره دارد. از جمله قیامت روزی است که تمام انسان‌ها برای محاسبه اعمالی که در دنیا انجام داده‌اند در پیشگاه الهی جمع می‌شوند. از آن جهت هم که همه انسان ها و موجودات در آن محشور می شوند، روز حشر است. در هر یک از دیگر نام‌هاى قیامت راز و سرى نهفته است و در هر توصیفى معناى مهمى با رمزی بیان گشته، باید کوشید این معانى را درک و به این اسرار راه یافت. پیش از وقوع قیامت، وقایعی شگفت در زمین و آسمان روی می‌دهد. قرآن و روایات تاکید دارند که زمان قیامت، بر کسی جز خدا معلوم نیست. از همین رو نام‌های قیامت؛ در ۳ قسمت آمده که در بخش اول (تا نام ۲۴) اسامی تک کلمه‌ای؛ بخش دوم (تا نام ۳۵) اسامی قیامت در قالب جمله‌های قرآنی (بخش اول و دوم مربوط به وقایع هنگام وقوع قیامت است) و در نهایت؛ در بخش سوم توصیف‌هایى وضع انسان‌ها در آن روز است، تعبیراتى که هر کدام از دیگرى آموزنده‌تر است؛ گویى دست انسان را مى‌گیرد و به عرصه محشر وارد مى‌کند و در جاى­جاى آن سیر مى‌دهد و حوادث آن روزعظیم را در برابر چشم انسان مجسّم مى‌سازد.

  • ۱، یَوْمُ الْقِیَامَهِ[۱]: مشهورترین نام که در ۷۰ بار در قرآن آمده است؛ روز قیام برای حساب و کتاب[۲]، به صف ایستادن ملائکه[۳] و به پاخواستن گواهان[۴] است.
  • ۲، یَوْمُ الآخِرُ[۵]: آخرت را از این نظر آخرت نامیده‌اند که بعد از دنیا است، و دنیا از این نظر دنیا نامیده شده که به مردم نزدیک است (از ماده دُنّو) و بعضى هم گفته‌اند به خاطر دنائت و پستى آن است نسبت به آخرت.[۶] این هشدارى است به همه انسان‌ها که دنیا را سراى جاودان نشمرند، دل به آن نبندند، آن را هدف نهایى نشمرند، و تمام نیرو و قدرت خود را معطوف آن نسازند؛ بلکه از آن به صورت گذرگاهى براى وصول به سراى دیگر بهره گیرند.
  • ۳، یَوْمُ الْحِسَابِ[۷]: تمامى اعمال آدمى اعم از صغیر و کبیر، جزیى و کلّى، معنوى و مادّى، جوارحى و جوانحى (بدنى و روحى) بدون استثناء در آن روز مورد محاسبه قرار مى‌گیرد.
  • ۴، یَوْمُ الدِّیْنِ[۸]: اصل واژه دین. به معناى خضوع و انقیاد و اطاعت است؛ و اگر این واژه بر معناى جزا اطلاق شده یا به خاطر آن است که در مقابل آن باید مطیع بود یا این که جزا مولود اطاعت است؛ مثل محکومی که در مقابل حکم دادگاه، مطیع است.
  • ۵، یَوْمُ الْجَمْعِ[۹]: چگونه آن روز، روز جمع نباشد در حالى که تمام اولین و آخرین و همه جن و انس و حتّى ملائکه مقرّبین در آنجا جمع‌اند، نه تنها خودشان که اعمال آن‌ها نیز تماماً در آنجا جمع‌آورى شده است و براى عرضه به دادگاه عدل الهى آماده است.
  • ۶، یَوْمُ الْفَصْلِ[۱۰]: این تعبیر؛ تعبیر بسیار پرمعنایى است که بیانگر جدایى‌ها در آن روز عظیم است. جدایى حق از باطل، جدایى صفوف مؤمنان و صالحان از کافران و مجرمان، جدایى برادر از برادر، و پدر و مادر از فرزند، و جدایى سرنوشت خوبان از بدان.
  • ۷، یَوْمُ الْخُرُوجِ[۱۱]: آرى آن روز، روز خارج شدن از مرگ به حیات و از عالم برزخ به عالم آخرت، و از درون به برون، و از پنهان به آشکار است!
  • ۸، یَوْمُ الْمَوْعُودِ[۱۲]: اگر آن روز موعود نباشد، آفرینش این آسمان عظیم با آن نظام دقیقى که بر آن حکمفرما است، بیهوده و بى‌هدف خواهد بود، چرا که چند روز زندگى دنیا ارزش آن را ندارد که چنین نظام عظیم و گسترده‌اى به خاطر آن آفریده شود.
  • ۹، یَوْمُ الْخُلُودِ[۱۳]: برخلاف دنیای زودگذر، روز جاودانگی برای مؤمن و کافر و برای بهشتی و جهنمی است.
  • ۱۰، یَوْم عَظیم[۱۴]: پاداش و کیفر عظیم، دادگاه و حساب عظیم، حضور با عظمت خلایق در آن روز، و عظمت طول آن روز، عظمت هول و وحشت و هراس، و عظمت جنبش‌هاى آغاز رستاخیز و خلاصه عظمت در تمام جهات برای نام‌گذاری آن به یوم عظیم، بسیار به جا است.
  • ۱۱، یَوْمُ الْحَسْرَهِ[۱۵]: روز قیامت راستى روز اندوه و ندامت و حسرت شدید است؛ نه‌تنها براى بدکاران، بلکه حتّى براى نیکوکاران. زیرا وقتى پاداش‌هاى عظیم الهى را مى‌بینند، تأسّف مى‌خورند چرا بیشتر و بهتر کار نیک انجام نداده‌اند!
  • ۱۲، یَوْمُ التَّغَابُنِ[۱۶]: در قیامت پرده‌ها کنار مى‌رود، و نتایج اعمال و عقائد و نیّات آشکار مى‌شود، و انسان خود را در مقابل انبوهى از نتائج و آثار اعمال خویش مى‌بیند، و آنجا است که بدکاران از شکست و زیان خود و فریب و نیرنگ شیطان و از دست دادن سرمایه‌هاى عظیم و محروم شدن از سعادت جاویدان و گرفتارى در چنگال عذاب الهى با خبر مى‌شوند؛ و این غَبن حقیقى است.
  • ۱۳، یَوْمُ التَّنادِ[۱۷]: از ماده نداء. به معناى صدا زدن است؛ بعضى گفته‌اند: دوزخیان، بهشتیان را صدا مى‌زنند که: ترحم کنید؛ بعضى مى‌گویند: در صحنه محشر، مردم یکدیگر را صدا مى‌زنند و از هم کمک مى‌خواهند یا این‌که فرشتگان مردم را براى حساب صدا مى‌زنند و مردم فرشتگان را براى استمداد! تمام این معانى ممکن است در مفهوم آیه جمع باشد چرا که منافاتى در میان آن‌ها نیست.
  • ۱۴ یَوْمُ التّلاقِ[۱۸]: در آن روز انواع تلاقى‌ها رخ مى‌دهد؛ روزى است که بندگان با پروردگارشان ملاقات مى‌کنند[۱۹]؛ روزى است که انسان‌ها با فرشتگانِ حساب و پاداش و کیفر تلاقى دارند[۲۰]؛ روزى است که انسان با حساب اعمال و گفتارش در آن دادگاه عدل تلاقى دارد[۲۱] و خلاصه روز تلاقی گذشتگان با آیندگان، پیشوایان حق و باطل با پیروانشان، ظالم و مظلوم؛ و بهشتیان و جهنمیان با یکدیگر است.
  • ۱۵، یَوْمٌ ثَقیلْ[۲۲]: توصیف آن روز به ثقیل، توصیفى است گسترده و پرمعنا. سنگین از نظر محاسبه‌ها، سنگین از نظر مجازات‌ها، سنگین از نظر رسوایى‌ها، سنگین از نظر شدائد محشر و سنگینى مسئولیت‌ها، و سنگین از نظر بار گناهان بر دوش مجرمان!
  • ۱۶، یَوْمُ الاَزِفَهِ[۲۳]: این نام گذارى بیانگر این واقعیت است که قیامت؛ بیش از آنچه مردم فکر مى‌کنند نزدیک است، تا بی‌خبران نگویند هنوز وقت بسیار است و قیامت وعده‌اى است نسیه! آن هم روز نزدیکى که از شدت وحشتش گویى قلب‌ها به گلوگاه مى‌رسد، و جان‌ها به لب مى‌آید؛ و اندوه آمیخته با ترس گلوى مردم را مى‌فشارد و راه نفس کشیدن را بر آنها مى‌بندد؛ آرى براى چنین روزى باید هر لحظه آماده بود.
  • ۱۷، یَوْمٌ عَسیْرٌ[۲۴]: آن روز حتى براى مؤمنان روز آسانى نیست، و دادن حساب تمام اعمال حتى به اندازه سنگینى یک ذره و گذشتن از آن گردنه‌هاى سخت، کار بسیار دشوارى است.
  • ۱۸، یَوْمٌ اَلیمٌ[۲۵]: توصیف آن روز به دردناک بودن تنها به خاطر این نیست که عذابش الیم و دردناک است؛ بلکه علاوه بر این، آن روز از جهات زیادى مایه درد و رنج است؛ از جهت رسوایى‌ها، ندامت‌ها و پشیمانى‌هاى کشنده، و انواع رنج‌هاى روحى دیگر.
  • ۱۹، یَوْمُ الْوَعِیْدِ[۲۶]: این نام اشاره پرمعنایى به تمام مجازات‌هاى روز قیامت است، اعم از مشکلات صحنه محشر و دادگاه عدل الهى، و مجازات‌هاى دوزخ، و اعم از کیفرهاى مادى و معنوى، مانند: رسوایى در میان خلایق، و دور ماندن از فیض قرب پروردگار.
  • ۲۰، یَوْمُ الْحَقُ[۲۷]: واقعیّتى است انکارناپذیر، که به تمام عالم آفرینش مفهوم مى‌بخشد؛ اگر آن روز نبود، واقعیّت این جهان مفهوم نداشت. اصولأ دنیا، سرابى بیش نیست؛ و در واقع مجاز است نه حقیقت، فنا است نه بقا، مرگ است نه حیات، آرى حقیقت و واقعیت و مفهوم اصلى حیات در قیامت تجلّى مى‌کند (وَ اِنَّ الدَّارَ الاْخِرَهَ لَهِىَ الْحَیَوانُ): و فقط سراى آخرت، سراى زندگى (واقعى) است..[۲۸]
  • ۲۱، یَوْمٌ مَشْهُودٌ[۲۹]: البته همه روزها مشاهده مى‌شود، ولى انتخاب این توصیف براى قیامت، از یک سو اشاره به قطعى بودن آن است و از سوى دیگر اشاره به اهمّیّت آن و حوادثى که در آن روى مى‌دهد، و حضور عمومى همه خلایق اعم از انس و جن و ملائکه در آن است.
  • ۲۲، یَوْمٌ مَعْلُومٌ[۳۰]: دلایل متعددى از طریق عقل و خرد براى آن وجود دارد که عالم و عامى، هر کدام مى‌توانند اجمالاً به آن دست یابند، و اضافه بر این، تمام انبیاءِ و پیامبران الهى از آن خبر دادند که آن روز، معلوم، قطعى، و مسلّم است؛ هرچند تاریخ دقیق آن را ندانند.درست مانند این‌که همه ما به طور قطع مى‌دانیم سرانجام مى‌میریم، و از دنیا مى‌رویم؛ هرچند هیچ­کس تاریخ پایان عمر خود را نمى‌داند.
  • ۲۳، یَوْماً عَبُوساً قَمْطَرِیراً[۳۱]: عبوس. از صفات انسان است، و به کسى گفته مى‌شود که قیافه‌اش را درهم کشیده و کاملأ ناخشنود است، و توصیف آن روز به عبوس، کنایه زنده‌اى از وضع وحشتناک آن روز است. یعنى آنقدر حوادث آن سخت و ناراحت کننده است که نه‌تنها انسان‌ها در آن روز عبوس‌اند، بلکه گویى خود آن روز نیز، قیافه‌اش را سخت درهم کشیده و ناراحت است!
پانویس    ۱، ۴۷ انبیاء  ۲، ۶ مطففین  ۳، ۳۸ نبأ  ۴، ۵۱ غافر  ۵، ۱۷۷بقره  ۶، مجمع البیان، ج ۱، ص ۴۰  ۷، ۲۷ غافر  ۸، ۴ حمد  ۹، ۹ تغابن  ۱۰، ۱۷ نبأ  ۱۱، ۴۲ ق  ۱۲، ۲ بروج  ۱۳، ۳۴ ق  ۱۴، ۳۷ مریم  ۱۵، ۳۹ مریم  ۱۶، ۹ تغابن  ۱۷، ۳۲ غافر  ۱۸، ۱۵ غافر  ۱۹، ۶ انشقاق  ۲۰، ۱۰۳ انبیاء ۲۱، ۲۰ حاقه  ۲۲، ۲۷ انسان ۲۳، ۱۸ غافر  پانویس 

باکس شناور "همچنین ببنید"

مولود بابرکت

فرزند بابرکت

در میان اهل‌بیت (ص)، پس از حضرت فاطمه (س)، کوتاه‌ترین زندگانی را کسی دارد که …

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *