خانه / آیین زندگی / اسوه مسلمین
اسوه مسلمین

اسوه مسلمین

امام علی(ع) کسی است که هیچ‌کس نه در آن زمان و نه در زمان های بعد نتوانسته است کمترین خدشه‌ای به شخصیّت والای او وارد کند. تمام ارزش ها و صفاتی که انسان به آن ها احترام می گذارد و تکریم می کند، در امام علی(ع)  جمع است؛ یعنی شخصیّتی است که اگر شما شیعه باشید یا سنّی باشید احترامش می کنید، اگر اصلاً مسلمان نباشید و او را بشناسید و بروید دنبال احوالش احترام می کنید.[۱] شناخت امام علی(ع) که اسوه مسلمین است، نیازمند ابزارو منابع شناختی است تا انسان بتواند کامل امام (ع) را بشناسد. بر این اساس، می‌توان گفت که شناخت امام علی(ع) با این چالش بزرگ روبه‌رو نیست؛ زیرا آن حضرت(ع) با ویژگی‌هایی از قرآن چه در آیات اختصاصی مانند: ولایت، شِراء، انفاق، تطهیر، اهل‌الذکر، مَوَدّت و … ، چه در روایات مانند حدیث: غدیر، طیر، منزلت، مولود کعبه، خاتم‌بخشی و … ، چه مشترک با دیگر اهل بیت (ع) مانند حدیث ثقلین روبه‌رو است که بر اساس فرمایش پیامبر (ص) خدا برای برادرم، علی بن ابی طالب، فضائلی قرار داده قابل‌شمارش نیستند وجز خودش نمی‌تواند کسی آن ها را شمارش کند و بازگوکردن، نوشتن، نگاه‌کردن و گوش‌دادن به آن ها هم باعث آمرزش الهی می‌شود. نگاه کردن به چهره‌ی او و یادش نیز عبادت است.[۲] ویژگی‌های ظاهراً متضاد و ناسازگار در وجود امام علی(ع)، آن چنان كنار هم زیبا چیده شده كه خود یك زیبایی به وجود آورده است! انسان نمی‌بیند كه این صفات و ویژگی‌ها در كسی با هم جمع شود. امام علی(ع) به عنوان «نفس» پیامبر(ص) است؛ در حالی که پیامبر(ص) خود در جایگاه مظهر تمام و کمال خدا ست. لذا برای شناخت، امام علی(ع) لازم است تا ما پیامبر (ص) را بشناسیم که آن هم با شناخت خداست. با این همه، لازم است ابتدا دست کم شناختی نسبت به خدا به دست آوریم که همان می‌تواند دست‌مایه شناخت پیامبر(ص) باشد؛ زیرا «الله» به شکل «نور» قابل دسترسی است و انسان به شناختی در مقام مثال و تمثیل دست می‌یابد: الله همان نور آسمان‌ها و زمین است که در عربی ضیاء است.[۳] بنابراین، پیامبر(ص) که مظهر «الله» است، همانند ماه عمل می‌کند و نور خورشید را به نمایش می گذارد. امام علی(ع) نیز در همین مقام قرار دارد و نفس پیامبر (ص) است.[۴] لذا از راه‌های شناخت امام علی(ع) مراجعه به سخنان خدا و پیامبر(ص) است؛ زیرا سخنان آنان، حقایقی است که بر ما نهان و جزو عالم غیب است. البته این نکته نیز لازم به یادآوری است که بیان این مقامات و پذیرش آن از طریق معمولی نیست.[۵] پیامبر(ص) می‌فرماید: ای علی! خدا را نشناخت جز من و تو و مرا نشناخت جز خدا و تو و تو را نشناخت مگر خدا و من.[۶]

[۱] . بیانات در دیدار اقشار مختلف مردم به مناسبت عید غدیر[۲] . خدا برای برادرم، علیّ‌بن‌ابی‌طالب سلام‌الله‌علیه ، فضائلی قرار داده که جز خودش نمی‌تواند آن ها را شمارش کند. هرکس یکی از فضائل او را در جایی بنویسد، تا زمانی که نشانه‌ای از آن نوشته به جا بماند، ملائکه برایش استغفار می کنند. هر کس گوش به فضیلتی از فضائل علی بدهد، خداوند گناهانی را که او با گوش خود مرتکب شده، می‌بخشد؛ و هر کس به نوشته‌ای بنگرد که فضائل علی در او نوشته شده است، خداوند گناهانی را که او با چشمش مرتکب شده می‌بخشد. بحارالانوار، ج ۳۸، ص ۱۹۶، حدیث ۴و ابن مغازلی، علی بن محمد، مناقب الإمام علی بن ابی‌طالب، ص ۱۹۵ - ۱۹۶، بیروت، دار الأضواء، چاپ سوم‏، ۱۴۲۴ق؛ ابن مردویه اصفهانى‏، ابوبکر احمد بن موسى،‏ مناقب على بن أبی‌طالب(ع)، قم، دار الحدیث، ‏چاپ دوم‏، ۱۴۲۴ق؛ مناوی قاهری، محمد بن تاج العارفین، التیسیر بشرح الجامع الصغیر، ج ۲، ص ۲۰، ریاض، مکتبة الامام الشافعی، چاپ سوم، ۱۴۰۸ق؛ ابن عساکر، ابو القاسم علی بن حسن، تاریخ مدینة دمشق، ج ‏۴۲، ص ۳۵۶، بیروت، دار الفکر، ۱۴۱۵ق؛ جلال الدین سیوطی، عبدالرحمن بن أبی‌بکر، الفتح الکبیر فی ضم الزیادة إلى الجامع الصغیر، ج ۲، ص ۱۱۵، بیروت، دار الفکر، چاپ اول، ۱۴۲۳ق.امالی صدوق.[۳] . اللَّهُ نُورُ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ؛ الله همان نور آسمان‌ها و زمین است.نور، ۳۵ و هُوَ الَّذِي جَعَلَ الشَّمْسَ ضِيَاءً وَالْقَمَرَ نُورًا؛ او کسی است که خورشید را «ضیاء» و ماه را «نور» قرار داد. یونس، ۵.[۴] . آل عمران، ۶۰.[۵] . يَا عَلِيُّ مَا عَرَفَ الله حَقَّ مَعْرِفَتِهِ غَيْرِي وَ غَيْرُكَ وَ مَا عَرَفَكَ حَقَّ مَعْرِفَتِكَ غَيْرُ الله وَ غَيْرِي؛‌ای علی! خدا را نشناخت به حقیقت شناختش جز من و تو، و تو را نشناخت آن گونه که حق شناخت توست، جز خدا و من. مناقب ابن شهرآشوب، ج ۳، ص ۱۶۷.[۶] .یا علی لایعرف الله تعالی الّا انا و انت و لایعرفنی الّا الله و انت و لا یعرفک الّا الله و انا؛‌ای علی! خدا را نشناخت جز من و تو و مرا نشناخت جز خدا و تو و تو را نشناخت مگر خدا و من. روضة المتقین، محمد تقی مجلسی، ج۱۳، ص۲۷۳و مَنْ أَحَبَّ عَلِيّاً وَ تَوَلاَّهُ أَكْرَمَهُ اَلله وَ أَدْنَاهُ وَ مَنْ أَبْغَضَ عَلِيّاً وَ عَادَاهُ مَقَّتَهُ اَلله وَ أَخْزَاهُ؛ هرکس علی را دوست بدارد  و او را به سرپرستی بپذیرد، خداوند او را گرامی داشته و مقرب خود خواهد ساخت و کسی که با علی دشمنی کند خدا او را دشمن دارد و خوارش خواهد کرد. جامع الأخبار،  ج ۱، ص ۲۴.« وَ مَنْ أَحَبَّ عَلِيّاً أَحَبَّنِي وَ مَنْ أَحَبَّنِي فَقَدْ رَضِيَ الله عَنْهُ وَ مَنْ رَضِيَ الله عَنْهُ كَافَأَهُ الْجَنَّةَ...؛ هر كس على را دوست بدارد، مرا دوست می‌دارد و هر كس مرا دوست بدارد، خداوند از او راضى است و هر كس خدا از او راضى باشد، پاداشش را بهشت قرار می‌دهد. (بحار الأنوار ، ج‏۷، ص ۲۲۱. همچنین فرمود: «محبّک محبّی و مبغضک مبغضی؛ دوستدار تو دوست من است و دشمن تو دشمن من.»(بحارالانوار، ج ۳۶، ص ۱۴۰؛ کنزالعمّال، متقی هندی، بیروت، مؤسسة الرساله، ج ۱۱، ص ۶۲۲، حدیث ۳۳۰۲۳؛ هم چنین حدیث ۳۳۰۲۴.شخصی از پیامبر (ص) پرسید: «یا رسول الله انّک تحبّ علیّاً؟ قال: او ماعلمت انّ علیّاً منّی و انا منه؛ ‌ای رسول خدا علی(ع) را دوست می‌داری؟ فرمود: مگر نمی‌دانی که علی از من و من از اویم.» المناقب، الموفق بن احمد الخوارزمی، قم، جامعه مدرسین، چاپ چهارم، ص ۶۴. جابر به نقل از پیامبر (ص) دارد: «جبرئیل از طرف خدای عزیز و جلیل ورقه سبزی از یاس را آورد که بر روی آن (با رنگ) سفید نوشته بود: «انی افترضت محبّة علیّ‌بن ابی‌طالب علی خلقی عامةً، فبلّغهم ذلک عنّی؛ براستی من محبت علی را بر همه مردم واجب کردم و این را از طرف من (به همه) برسان.»(کشف الغمهًْ في معرفهًْ الأئمه، ج ۱، ص ۹۹) در جایی دیگر می‌فرماید: «فانّه لایبغضک من العرب الّا دعی ولا من الانصار الّا یهودی و لا من سایر النّاس الّا شقی؛‌ای علی! براستی تو را دشمن نمی‌دارد از عرب مگر کسی که زنازاده باشد؛ و نه از انصار مگر کسی که یهودی باشد؛ و نه از سایر مردم مگر کسی که شقی باشد.»(مناقب خوارزمی، ص ۳۲۳) همچنین فرمودند: «علی(ع) تقسیم‌کننده بهشت و دوزخ است و هرکس از علی خود را جدا کند در واقع خود را از من جدا کرده و هر که خود را از من جدا کند، در واقع از خدای عزوجلّ جدا کرده است و تأکید فرمودند: شیعیان علی(ع) همان رستگاران روز قیامت هستند (خصال شیخ صدوق، ج۲، ص۴۹۶)انس بن مالک از رسول خدا نقل کرده که آن حضرت فرمودند: اگر جملگی مردم بر پذیرش محبت علی‌ابن ابیطالب یکدل و یک رأی می‌‌شدند، خدای عزوجل هرگز آتش دوزخ را نمی‌آفرید و نیز فرمودند: خدای متعال از روشنایی رخسار علی(ع) هفتاد هزار فرشته آفریده است که برای او و دوستدارانش تا روز قیامت از درگاه الهی آمرزش می‌طلبند. (بحار الانوار ج ۳۹، ص ۲۴۸، و ج۲۳، ص۳۲۰)در آیات قرآن بیان شده که همه هستی مظاهر الهی است که قابل شمارش نیست؛ چنانکه خدا می‌فرماید: و اگر آنچه درخت در زمين است قلم باشد و دريا را هفت درياى ديگر به يارى آيد ،سخنان خدا پايان نپذيرد ،قطعا خداست كه شكست‏ ناپذير حكيم است. (لقمان، آیه ۲۷) درباره فضایل پیامبر(ص) و امام علی(ع) نیز باید همین سخن خدا را تکرار کرد؛ چنانکه پیامبر(ص) درباره امیرمومنان(ع) می‌فرماید: «لو انّ الفیاض اقلام و البحر مدادٌ و الجنّ حسّابٌ و الانس کتابٌ مااحصوا فضائل علیّ بن ابی طالبٍ؛ اگر انبوه درختان ، قلم، و دریا مُرکّب، و تمام جنّیان حسابگر، و تمام انسان‌ها نویسنده باشند، قادر به شمارش فضائل علی‌بن ابی‌طالب نخواهند بود»(مناقب خوارزمی، ص ۳۲) همچنین می‌فرماید:  «اِنّ اللهَ جَعَلَ لأخي عَلِيّ فَضائِلَ لاتُحْصي كَثْرَةً فَمَن ذَكَرَ فَضيلَةً مِنْ فَضائِلِهِ مُقِرّا بِها غَفَرَ اللّهُ لَهُ ما تَقَدّم مِنْ ذَنْبِهِ وَ ما تَأَخّر وَ مَنْ كَتَبَ فَضيلَهًًْ مِنْ فَضائِلِهِ لَم تَزَل الْمَلائِكَهًًُْ تَسْتَغْفِرُ لَهُ ما بَقِيَ لِتِلْكَ الْكِتابَهًْ رَسْمٌ وَ مَنْ اسْتَمَعَ اِلي فَضيلَة مِنْ فَضائِلِه غَفَرَ اللهُ لَهُ الذّنُوب اللّتي اِكْتَسَبَها بِالإسْتِماع وَ مَن نَظَر اِلي كِتابٍ مِنْ فَضائِلِه غَفَرَ الله ُ لَهُ الذّنُوب اللّتي اِكْتَسَبَها بِالنّظَر. ثُمّ قالَ (ص): اَلنّظَرُ اِلي اَخي عَلِيّ عِبادهًْ و ذِكْرُهُ عِبادَهًْ وَ لايَقْبَلُ اللّهُ ايمانَ عَبْدٍ اِلاّ بِوِلايَتِه وَ الْبَرائَهًْ مِنْ اَعْدائِهًِْ، «براستي خدا براي برادرم علي (ع)فضائلي قرار داده كه از فراواني، قابل شمارش نيست. پس هر كه يك فضيلت از فضائلش را با ـ ايمان و پذيرش ـ ياد كند، خداوند گناهان گذشته دور و نزديكش را بيامرزد و هر كه فضيلتي از فضائلش را بنگارد، ملائكه همواره برايش استغفار كنند تا هنگامي كه آن نوشته باقي است، و هر كه به فضيلتي از فضائلش گوش فرا دهد، خداوند آن دسته از گناهاني را كه از راه شنيدن مرتكب شده، بيامرزد و هر كه به نوشته‌اي از فضائلش بنگرد، خداوند گناهاني را كه از راه نگاه مرتكب شده، بيامرزد. سپس فرمود: نگاه به برادرم علي عبادت است و ذكر و يادش عبادت است و خداوند ايمان هيچ بنده‌اي را نمي‌پذيرد، مگر با ولايت او و بيزاري از دشمنانش. »(مناقب، خوارزمي، ص ۳۲، حديث ۲؛ فرائد السمطين، ج ۱، ص ۱۹، ينابيع المودهًْ، قندوزي باب ۵۶، مناقب السبعون، حديث ۷۰؛ کشف الیقین، ج ۱، ص ۳)بر اساس همین «نفس» بودن امام علی(ع)، همان طوری که پیامبر(ص) به تعلیم الهی «عالم الغیب» است(جن، آیات ۲۶ و ۲۷) آن حضرت(ع) نیز این گونه است. همچنین اگر پیامبر(ص) وحی را می‌بیند و می‌شنود، ایشان نیز همان گونه است؛ چنانکه خود حضرت علی(ع) می‌فرماید: أَرَی نُورَ الْوَحْیِ وَ الرِّسَالَهًِْ وَ أَشُمُّ رِیحَ النُّبُوَّهًْ وَ لَقَدْ سَمِعْتُ رَنَّهًْ الشَّیْطَانِ حِینَ نَزَلَ الْوَحْیُ عَلَیْهِ (ص) فَقُلْتُ یَا رَسُولَ الله مَا هَذِهِ الرَّنَّةُ فَقَالَ هَذَا الشَّیْطَانُ قَدْ أَیِسَ مِنْ عِبَادَتِهِ إِنَّکَ تَسْمَعُ مَا أَسْمَعُ وَ تَرَی مَا أَرَی إِلَّا أَنَّکَ لَسْتَ بِنَبِیٍّ وَ لَکِنَّکَ لَوَزِیرٌ وَ إِنَّکَ لَعَلَی خَیْرٍ؛ با چشم خویش نور وحی و رسالت را دیدم و رایحه نبوت را استشمام کردم و با گوش خویش ناله شیطان را در هنگام نزول وحی بر رسول خدا شنیدم و عرض کردم‌ای رسول خدا این صدای ناله از کیست فرمود: این ناله شیطان است از آن جهت که او را نپرستند نومید و مأیوس است. همانا تو می‏شنوی آنچه را من می‏شنوم و می‏بینی آنچه را من می‏بینم، مگر آنکه تو پیامبر نیستی و لکن وزیری و به طور قطع تو بر خیر و نیکویی هستی.(نهج‌البلاغه، صبحی صالح ، ص ۳۰۰ ، خطبه ۱۹۲)پیامبر(ص) دارای مراتب و مقامات امامت و خلافت در دین و دنیای مردم است؛  بلکه همه هستی است؛ زیرا پیامبر(ص) به حکم الهی «مطاع» است و همه هستی ماسوی الله می‌بایست از ایشان اطاعت کنند. البته نه تنها بر فرشتگان اطاعت از ایشان واجب است و وقتی آن حضرت(ص) بر اساس «مقدرات کتاب حفیظ و لوح محفوظ» دستور دهد ، فرشتگان اطاعت و اجرا می‌کنند(قدر، آیات ۱ تا ۵؛ دخان، آیات ۱ تا ۵)، همه جن و انس نیز بایستی از ایشان به عنوان «مولی و ولی‌الله» اطاعت کنند؛همین شرایط برای علی(ع) به عنوان نفس پیامبر نیز صدق می‌کند و آن حضرت دارای این مقامات و مراتب است؛ زیرا خدا در آیات متعددی این ولایت را که ولایت الله است برای ایشان ثابت کرده است.(مائده، آیات ۳ و ۵۵ و ۶۷؛ نساء، آیه ۵۹) پیامبر(ص) خود در این باره می‌فرماید: «علیکم بعلیّ بن ابی طالب فانّه مولاکم فاحبّوه، و کبیرکم فاتّبعوه، و عالمکم فاکرموه، و قائدکم الی الجنّهًْ(فعزّزوه) و اذا دعاکم فاجیبوه و اذا امرکم فاطیعوه، احبّوه بحبّی و اکرموه بکرامتی، ماقلت لکم فی علیٍّ الّا ما امرنی به ربّی جلّت عظمته؛ بر شما باد به (همراهی) علی‌بن ابی‌طالب(ع)، براستی او مولا و سرپرست شماست پس او را دوست بدارید، و بزرگ شماست، پس از او پیروی کنید و دانشمند شماست ،پس از او اکرام کنید و پیشوای شما به سوی بهشت است ،پس او را عزیز دارید، هرگاه شما را (به کاری) دعوت کند اجابت کنید و اگر دستور داد اطاعت کنید، بخاطر دوستی من او را دوست بدارید و به خاطر بزرگی من او را بزرگ شمارید.(بدانید) من چیزی درباره علی به شما نگفتم جز آنچه خدای بزرگ ، به آن امر کرده است.»(كنزالعمال، همان، ج ۱۱، ص ۶۱۴، روايت ۳۲۹۷۱) خلیل منصوری

باکس شناور "همچنین ببنید"

امام رضا ع

چرا رضا ؟

چرا مشهورترین لقب امام هشتم، «رضا» به معنای «خشنودی» است؟ در بین امامان، بعد از امام …

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *