شنبه , ۵ خرداد ۱۳۹۷
خانه / دین شناسی / حدیث / دعای صالحان

دعای صالحان

2716بدن مادّي انسان، به خودي خود نه قدرت دعا دارد و نه كاري از دستش بر مي آيد. آن كه دعا مي كند و دعايش مستجاب مي شود، روح شخص مقرّب است. دعا ارواح برای زنده ها با بدن صرفاً آن دعا (درخواست از خدا) را به صورت صوت نمايان مي سازد. لذا داشتن بدن مادّي يا نداشتن آن ربطي به دعا كردن و مستجاب شدن دعا در مورد انبياء و ائمه علیهم السّلام و ديگر انسان هاي مقرّب خدا ندارد. روحي كه در دنيا قادر به دعاست و دعايش مستجاب مي شود، بعد از مفارقت از بدن مادّي، نه تنها امكان اين كار را دارد بلكه به مراتب تواناتر است به اين كار. چرا كه او بعد از مفارقت از بدن مادّي به خدا مقرّبتر نيز مي شود. توجّه شود كه مرگ به معني مفارقت انسان از بدن مادّي، مرگ انسان نيست بلكه مرگ بدن است. انسان ابداً نمي ميرد، بلكه بدن است كه با جدا شدن انسان از آن، مي ميرد. حقيقت انسان، چه در دنيا و چه در رزخ و چه در آخرت، به روح و بدن اوست نه به مادّه اش؛ و موقع مرگ، انسان (روح و بدن) از مادّه جدا گشته برزخي مي شوند؛ و آنچه از او باقي مي ماند، مادّه ي بدن اوست نه بدن او. بدن، شاكله ي بدن را گويند كه هم مي تواند همراه مادّه باشد هم مي تواند بدون مادّه باشد. تا شخص در رتبه ي پايين وجود مي باشد، بدن همراه مادّه است؛ و آنگاه كه به رتبه ي ملكوت ترقّي نمود، بدن، مادّه را رها نموده برزخي مي شود. در اين عالم آدمي بدني دارد همچون بدنهايي كه در خواب مي بينيم؛ يعني بدني جسماني (داراي شكل و رنگ و اندازه) ولي غير مادّي. هنگام قيامت، از برزخ نيز بدن ما فراتر رفته، بدن اخروي مي شود. كما اينكه زمين ما نيز روزي مرده و برزخي مي شود؛ و پس از آن زمين اخروي خواهد شد. « يَوْمَ تُبَدَّلُ الْأَرْضُ غَيْرَ الْأَرْضِ وَ السَّماواتُ وَ بَرَزُوا لِلَّهِ الْواحِدِ الْقَهَّار ــــ در آن روز كه اين زمين به زمين ديگر، و آسمان ها(به آسمان هاى ديگرى) مبدّل مى‏ شوند، و آنان در پيشگاه خداوند واحد قهّار ظاهر مى‏گردند » (إبراهيم:۴۸)همان گونه كه انسان از اعمال نيكى كه در دنيا انجام داده است، در عالم دیگر بهره مى برد، از حسناتى كه ديگران براى آن ها انجام دهند نيز بهره مند مى شوند. بنابراين، اگر بازماندگان براى ميت صدقه بدهند يا حجّ انجام دهند و يا روزه بگيرند و يا قرآن بخوانند و هر كار خيرى براى ميّت انجام دهند، آن ميّت از آن كار خير بهره مند مى گردد. خيرات و اعمال نيك از ناحيه بازماندگان براى مرده ها محدود نيست، بلكه هر عمل نيكويى مى تواند براى آنان ثواب داشته باشد. هم چنين فرزندى كه كار نيكى انجام دهد يا ميت كار نيكى را بنا نهاده باشد يا چيزى را وقف كرده كه بعد از مرگ از آن استفاده شود ثوابش به او مى رسد. فاتحه و خيرات هم نوعى صدقه است كه موجب خوشحالى ميّت و حتى ترك آن موجب ناراحتى او مى شود. پیامبر  صلّی الله علیه و آله و سلّم در حدیثی می‌فرماید: «آن گاه که انسان بمیرد پرونده عمل صالح او بسته می‌شود جز سه چیز، نیکوکاری ماندگار، دانشی که دیگران از آن بهره برند و فرزند شایسته که در حق او دعا کند.»، این روایت می رساند که رابطه انسان با عملش قطع می‌شود جز در این سه مورد و پیامبر‌ صلّی الله علیه و آله و سلّم نیز انسان است و مشمول همین گفتار خود می‌باشد، بنابراین نمی‌تواند عملی انجام دهد، هر چند دعا در حقّ مومن باشد؟ دعا در لغت به معناي طلب، درخواست و تقاضاست.[۱] و در اصطلاح به اظهار نياز و خواهش بندگان به درگاه خداي قادر متعال گفته مي شود. ارزش و اهمّيّت دعا در فرهنگ اسلامي، از سفارش هاي قرآن و معصومين ـ عليه السّلام ـ معلوم مي شود. اين تأكيد بسيار زياد، نشانگر جايگاه ويژه دعا در اسلام است، تا جايي كه رسول گرامي صلّی الله علیه و آله و سلّم فرمود: «اَلدُّعاءُ مُخُّ الْعِبادَةِ»[۲] دعا مغز عبادت است. حدیث یاد شده و استناد به آن در سوال: آیا ارواح می توانند برای زنده ها دعا کنند؟ حاکی از آن است که تا انسان در این جهان هست می‌تواند برای خود کار نیک کند، ولی پس از مرگ، دیگر قادر به انجام عمل نیکی نیست که از آن در آخرت بهره ببرد، مگر سه کار که آن را در زندگی خود پایه‌گذاری کرده باشد؛

۱٫ فرزند شایسته
۲٫ نیکوکاری ماندگار و
۳٫ دانشی که دیگران از آن بهره برند.

بنابراین، معنای حدیث، بسته شدن پرونده عمل صالح خود انسان است و هرگز ارتباطی به این که ارواح، نمی‌توانند در حقّ دیگران دعا کنند، ندارد. به عبارت روشن‌تر مقصود این است که انسان نمی‌تواند برای خویش عمل صالح انجام دهد و چیزی بر حسنات خود بیفزاید، نه این که نمی‌تواند در حقّ دیگری دعا کند یا هیچ فعل و حرکتی داشته باشد.(آیةالله جعفرسبحانی)

موانع استجابت دعا

عواملي و عللي موجب مانع استجابت دعا است، كه به شرح زير است:

الف ـ گناه: گناه، دشمن ديرينه و خطرناك انسان و دوركننده او از نعمتهاي مادّي و معنوي است و مانع بزرگي در مسير كمال او محسوب مي شود.دعاي فرد گنهكار به اجابت نمي رسد و ناله هايش خريدار ندارد.امام باقر ـ عليه السلام ـ فرمود:«انسان گاهي حاجتي دارد و از خدا طلب مي كند و خداوند ضمن قبول آن انجامش را به وقت مناسبي وا مي گذارد، ولي بنده در اين مدّت مرتكب گناه مي شود. خداوند به مأمور اجابت دعا امر مي كند: خواسته اش را اجابت نكن و او را از اين لطف محروم نما كه خشم ما را برانگيخت و شايسته بي اعتنايي گرديد.[۳] شخصي خدمت رسول خدا ـ صلي الله عليه و اله ـ آمد و گفت: دوست دارم كه دعايم مستجاب شود، حضرت به وي فرمود: «طَهِّرْ مَأْكَلَكَ وَ‌لا تُدْخِلْ بَطْنَكَ الْحَرامَ»[۴]خوراك خود را پاكيزه كن و غذاي حرام نخور.

ب ـ تقاضاي امر محال و يا غير جايز: اجابت دعا از جانب خداي سبحان پس از حصول شرايط در صورتي است كه آن چه از خدا خواسته ايم شدني و ممكن باشد و نامشروع نباشد. به عبارت ديگر، دعا در مسير مصلحت خلقت انجام گيرد و دعاي انحرافي نباشد. از حضرت علي ـ عليه السلام ـ سؤال شد:«فَاََيُّ دَعْوَةٍ اَضَلُّ؟ قالَ: الدّاعي بِما لا يَكُونُ»[۵] كدام دعا گمراهي است؟ فرمود: دعا كردن و خواستن كارهاي نشدني و غير ممكن.

ج ـ عدم مصلحت: توانايي و قدرت خدا در انجام خواسته بندگان، مورد ترديد نيست، ولي گاهي مي شود بنده، چيزي را مي خواهد كه به مصلحت او نيست، در حالي كه خود نمي داند و خداوند كه به همه جوانب زندگي اش آگاه است، به دليل لطفي كه به بندگانش دارد، آن دعا را مستجاب نمي كند: «عَسي اَنْ تَكْرَهُوا شَيْئاً وَ هُوَ خَيْرٌ لَكُمْ وَ ‌عَسي اَنْ تُحِبُّوا شَيْئاً وَ ‌هُوَ شَرٌّ لَكُمْ وَ اللهُ يَعْلَمُ وَ أَنْتُمْ لا تَعْلَمُونَ»[۶] چه بسا چيزي بر شما ناگوار و ناخوشايند باشد، در حالي كه خير و صلاح شما در آن است (و شما نمي دانيد) و همچنين شايد چيزي را دوست بداريد كه ضرر شما در آن باشد و خدا آگاه است و شما بي خبريد.

د ـ مهيا نبودن شرايط و زمان اجابت: مناسب نبودن زمان و شرايط از جمله موانع اجابت دعاست. چه بسا شخص دعاكننده، گمان كند كه خواسته اش رد شده و نااميد گردد، در حالي كه نبايد قطع اميد كند. امام صادق ـ عليه السلام ـ فرمود:«إِنَّ الْمؤُمِنَ لَيَدْعُو فَيُؤَخَّرُ إِجابَتُهُ إِلي يَوْمِ الْجُمُعَةِ»[۷]مؤمن دعا مي كند و خداوند اجابت آن را تا روز جمعه عقب مي اندازد.(محمّد رضا عابدی)

پانویس:
[۱] . فرهنگ سيّاح، ج ۱، صفحه ۴۶۳٫
[۲] . وسائل الشّيعه، ج ۴، صفحه ۱۰۸۶٫
[۳] . اصول كافي، ج ۲، صفحه ۲۰۸٫
[۴] . وسائل الشيعه، ج ۴، صفحه ۱۱۷۶٫
[۵] . همان، صفحه ۱۱۲۸٫
[۶] . بقره (۲)، آيه ۲۱۶٫
[۷] . اصول كافي، ج ۲، صفحه ۳۵۵٫

منابع:
کتاب، تبرّک، توسّل، بدعت به قلم آیةالله سبحانی، ص۶۲٫
علي اصغر الهامي نيا- غلام عباس طاهر زاده، اخلاق عبادي، ص۱۲۵٫

باکس شناور "همچنین ببنید"

بوى خوش

طعم بهار

بوی خوش به سبب مواد تشکیل دهنده‌اش اثرات مختلفی روی سیستم مغزی می‌گذارد. بوی‌خوش عقل …