خانه / گلزار ادب / واژه شناسی / نبی و رسول در قرآن
فرق نبی و رسول در قرآن

نبی و رسول در قرآن

فرق نبی و رسول در قرآناز بررسى آيات قرآن در باره پيامبران و نيز توجّه به معانى واژه‏ هاى آن ها برمى ‏آيد كه «نبى» كسى است كه حامل خبرى است و رسول كسى است كه حامل رسالت و پيامى خاص است. به توضيح بيش ‏تر، نبى كسى است كه براى مردم آن چه را مايه صلاح دنيا و آخرت است، يعنى اصول و فروع دين را بيان مى‏كند؛ اما رسول ابلاغ كننده رسالت خاصى است كه مشتمل بر اتمام حجتى است كه به دنبال مخالفت با آن، عذاب و هلاكت نازل مى‏ شود. بنابراين، شمار رسولان بسيار كم‏تر از انبياء است؛ چنان كه در ادامه روايت، پيامبر(ص) مى فرمايد: شمار پيامبران مرسل، ۳۱۳نفر است. بديهى است در اين صورت، هر رسولى نبى نيز هست؛ ولى هر نبى‏ اىی رسول نيست. «نبى» از ماده «نبا» به معناى پیام یا پیام مهم است؛ و پیامبران الهى را از این نظر نبى مى گویند که پیام خداوند را به بندگان مى رساندند؛ و گاه گفته شده این واژه از ماده «نَبْوَه» بر وزن به معناى رفعت و بلندى گرفته شده، و اطلاق این واژه بر انبیاء به خاطر بلندى مقام و مرتبه آنها است. «رسول» در از ماده «رِسْل» بر وزن فِعل به گفته راغب در مفردات، به معناى حرکت توام با آرامش است؛ و از آن جا که فرستادگان پروردگار مامورند با آرامش با بندگان برخورد کنند به آن ها رسول گفته شده؛ ولى رسول معناى وسیعى دارد که هم فرشتگان و هم پیامبران الهى را شامل مى شود و در آیات هر دو معنا به طور فراوان به کار رفته است. به هر حال استعمال واژه نبى و مشتقات آن، و همچنین رسول و مشتقاتش در بسیار گسترده است؛ و در این که فرق میان این دو چیست یعنى به چه کس نبى و به چه کس رسول مى گویند گفتگو بسیار است. پاسخ  پرسش زیر در روایات متعددى از ائمه اهل بیت(ع) بیان شده:
فرق میان رسول و نبى چیست؟
  • نبىّ کسى است که در خواب مى بیند ـ و وحى الهى را از این طریق دریافت مى دارد ـ و صداى[فرشته] را مى شنود ولى فرشته وحى را نمى بیند، ولى
  • رسول کسى است که هم صدا را مى شنود و هم در خواب مى بیند و هم فرشته وحى را در بیدارى مشاهده مى کند.)(۱)جمعى نیز معتقدند که
  • نبىّ کسى است که دریافت وحى مى کند خواه موظّف به ابلاغ آن باشد یا نباشد؛ ولى اگر افرادى از او سوال کنند حتماً پاسخ مى دهد، اما
  • رسول کسى است که صاحب آیین و مامور ابلاغ آن است و منتظر سوال و درخواست نیست.به تعبیر دیگر
  • نبىّ همانند طبیب آگاهى است که در مطب خود آماده پذیرایى بیماران مى باشد; او به دنبال بیماران نمى رود ولى اگر بیمارى به او مراجعه کند از درمانش فروگذارى نمى کند؛ ولى
  • رسول همانند طبیب سیّار است که به همه جا مى رود؛ به شهرها و روستاها و کوه و دشت و بیابان، تا بیماران را شناسایى کند و به مداواى آن ها بپردازد؛ در حقیقت او چشمه اى است که به دنبال تشنگان مى رود نه مخزن آبى که تشنگان او را جستجو کنند!

فرق،نبی،رسول،در،قرآنجمع میان این معنا و معناى قبل کاملا ممکن است؛ زیرا هر قدر مسئولیت مردان الهى سنگین تر مى شود وحى را به صورت روشن ترى دریافت مى دارند؛ نبى تنها در خواب مى بیند و یا صداى فرشته را مى شنود اما رسول شخص او را نیز در بیدارى مشاهده مى کند.بعضى نیز رسولان را پیامبرانى مى دانند که صاحب آیین جدیدند، در حالى که نبى ممکن است صاحب آیین جدید باشد یا نباشد. دقّت در آیات نشان مى دهد که در بسیارى از موارد مقام نبوّت و رسالت در یک فرد جمع شده است؛ مانند پیامبر(ص) که هم عنوان نبى و هم عنوان رسول در آیات قرآنى به او داده شده است.(۲) هم چنین بسیارى دیگر از پیامبران هم مقام نبوّت را داشته اند و هم رسالت را، بنابراین کسانى که مى گویند میان این دو عموم و خصوص مطلق است ناظر به این آیات هستند. ولى در بعضى از آیات این دو، در مقابل یکدیگر قرار گرفته، به طورى که نشان مى دهد آن ها دو مفهوم مختلف دارند؛ مانند آن چه در۵۲ سوره آمده است که مى فرماید: «وَ مَا اَرْسَلْنَا مِنْ قَبْلِکَ مِنْ رَّسُول وَ لاَ نَبِىٍّ…». در این صورت باید

  • نبىّ کسى باشد که مامور به ابلاغ نیست؛ ولى
  • رسول کسى بوده که موظّف به ابلاغ و انذار و بشارت و تلاش و کوشش براى رساندن پیام الهى به مردم باشد.

از این بیان نتیجه مى گیریم که این دو واژه هر کدام دو معنا دارند؛ بنابر یک معنا با یکدیگر جمع مى شوند و بنا بر یک معنا نقطه مقابل هم هستند.(۳)

پی نوشت:
  1. این بیان: «اَلْنَّبِىُّ اَلَّذِى یَرى فِى مَنَامِهِ، وَ یَسْمَعُ الصَّوْتَ، وَ لایُعَایِنُ الْمَلَکَ، وَ الرَّسُولُ اَلَّذِى یَسْمَعُ الصَّوْتَ، وَ یَرَى الْمَنَامَ، وَ یُعَایِنُ الْمَلَکَ»؛ حدیثى از زراره از امام باقر(ع) است، اصول کافى، ج۱، ص۱۷۶ و همین مضمون از امام رضا(ع)و نیز به همین مضمون از امام باقر(ع) و امام صادق(ع) در اصول کافى با تفاوت مختصرى آمده است، همان مدرک، ص۱۷۶و۱۷۷٫
  2. در آیه ۱۵۷ سوره اعراف درباره پیغمبر(ص) مى خوانیم:(اَلَّذِینَ یَتَّبِعُونَ الرَّسُولَ النَّبِىَّ الاُمِّىَّ)و در آیه ۴۵ سوره احزاب: (یا اَیُّهَاالنَّبِىُّ اِنّا اَرْسَلْناکَ شاهِداً وَ مُبَشِّراً وَ نَذِیْراً)، و درآیه ۵۱ سوره مریم درباره موسى(ع) مى خوانیم: (وَ اذْکُرْ فِى الْکِتابِ مُوسى اِنَّهُ کانَ مُخْلَصاً وَ کانَ رَسُولا نَّبِّیاً) و درآیه ۵۴ سوره مریم درباره اسماعیل(ع): وَ اذْکُرْ فِى الْکِتابِ اِسْماعِیلَ اِنَّهُ کانَ صادِقَ الْوَعْدِ وَ کانَ رَسُولا نَّبِیّاً…) از این آیات به خوبى بر مى آید که این دو مفهوم در یک فرد جمع مى شود.
  3. گرد آوري از کتاب: پيام قرآن‏، آيت الله العظمى ناصر مكارم شيرازى، دار الكتب الاسلاميه‏، تهران‏، ۱۳۸۶ ه. ش‏ ‏،ج۷ ،ص ۳۶۵٫

باکس شناور "همچنین ببنید"

حال همه‌ی ما خوب است؛ امّا ...

حال همه‌ی ما خوب است؛ امّا …

سلام! حال همه‌ی ما خوب است ملالی نيست جز گم‌شدن گاه‌به‌گاه خيالی دور، که مردم …

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *