شنبه , ۵ خرداد ۱۳۹۷
خانه / اسوه ها / حکیم طوس

حکیم طوس

اگر چه در باره حکیم ابوالقاسم فردوسی، شاعر بزرگ حماسه‌سرای ایران  سراینده شاهنامه، با پيام؛ انسانيّت، عدل و امنيّت، اطلاع دقیقی نداریم؛ اما با توجّه به اشاراتی که در متن شاهنامه فردوسی آمده، تولد فردوسی؛ حکیم طوس سال ۳۲۹ ه.ق است. چند سالی است که روز ۲۵ اردیبهشت را روز «بزرگداشت فردوسی؛ حکیم طوس» نام گذاری کرده‌اند، امّا مدت ۳۵سالی که حکیم طوس ابوالقاسم فردوسی با اشاراتی که در متن شاهنامه فردوسی آمده است اغلب معتقدند که فردوسی در سال ۳۲۹ هجری قمری متولد شده و در سال ۴۱۱ هجری قمری دار فانی را وداع گفته است. همچنین اطلاعی از آغاز سرایش و پایان شاهنامه در دست نیست و باز محققان و صاحب‌نظران با توجه به چند بیت از متن شاهنامه، آغاز سرایش آن را سال ۳۶۵ هجری قمری و پایان آن را ۴۰۰ هجری قمری می‌دانند، یعنی همان مدت ۳۵ سالی که خود حکیم ابوالقاسم فردوسی در شاهنامه آورده است. از سوی دیگر براساس نوشته محققان و فردوسی‌شناسان پایان کار ویرایش اول شاهنامه در سال ۳۸۴ هجری قمری و ویرایش نهایی آن همان سال ۴۰۰ هجری قمری است، گرچه گروهی سال ۳۸۹ هجری قمری را نیز پایان ویرایش دوم شاهنامه دانسته‌اند، آن هم به دلیل بیت‌هایی که در مدح سلطان محمود غزنوی آمده است و اشاره به آغاز پادشاهی سلطان محمود غزنوی دارد، ولی درباره روز و ماه پایان کار شاهنامه خود فردوسی بصراحت در پایان کتاب آن را ۲۵ اسفند اعلام کرده است، اما بین محققان درباره سالی که (۲۵ اسفند) شاهنامه به پایان رسیده است، اختلاف‌نظر وجود دارد. آنچه در پی می‌آید نگاه جدیدی است به همین موضوع و این که ۲۵ اسفند اشاره به چه سالی است؟ و نیز رابطه آن با روز ۲۵ اسفند، ماهی که در آغاز داستان یزدگرد در شاهنامه سترگ فردوسی به عنوان روز آغاز پادشاهی او ذکر شده است.چند سالی است که روز ۲۵ اردیبهشت را روز «بزرگداشت فردوسی» نامگذاری کرده‌اند که براساس اسناد و مدارک موجود این روز هیچ مناسبتی با زندگی حکیم ابوالقاسم فردوسی، شاعر بزرگ حماسه‌سرای ایران ندارد. در حقیقت این ۲۵ اردیبهشت ماه را به جای ۲۵ اسفند برگزیده‌اند که روز پایان شاهنامه فردوسی است. روزی که بصراحت متن شاهنامه، روز پایان داستان یزدگرد یا کل شاهنامه است، آن هم در سالی که مصادف با ۷۱ سالگی شاعر است. یعنی سال ۴۰۰ هجری قمری و این موضوع در بیت‌های زیر  از بیت‌های پایانی شاهنامه  به روشنی بیان شده است:


چو سال اندر آمد به هفتاد و یک
همی زیر شعر اندر آمد فلک

سی و پنج سال از سرای سپنج‌
بسی رنج بردم به امید گنج‌

سر آمد کنون قصه یزدگرد
به ماه سپندارمذ روز ارد

ز هجرت شده پنج، هشتاد بار
که گفتم من این نامه شهریار

با توجه به این که حکیم ابوالقاسم فردوسی در سال ۳۲۹ هجری قمری دیده به جهان گشوده است، با گذشت ۷۱ سال از این تاریخ، دقیقا به سال ۴۰۰ هجری قمری می‌رسیم که خود شاعر در بیت‌های بالا به آن اشاره کرده (ز هجرت شده پنج هشتاد بار)‌ آن هم در ۲۵ اسفند ماهی که مطابق با سال ۴۰۰ هجری بوده است، یعنی مطابق با سال ۳۷۸ یزدگردی و ۳۸۸ هجری شمسی. حال چه این بیست و پنجم اسفند را در تقویم یزدگردی بگیریم، چه در تقویم خورشیدی اعتدالی (هجری شمسی  زراعی  دهقانی)‌ فرقی نمی‌کند؛ چراکه در این سال اختلاف تقویم یزدگردی با تقویم اعتدالی تنها یک روز است و در صورت محاسبه و تطبیق تقویم‌ها خواهیم داشت: چهارشنبه ۲۵/۱۲/۳۷۸ یزدگردی = ۲۴/۱۲/۳۸۸ هجری شمسی = ۱۹/۷/۴۰۰ هجری قمری و پنجشنبه ۲۵/۱۲/۳۸۸ هجری شمسی = ۲۶/۱۲/۳۷۸ یزدگردی = ۲۰/۷/۴۰۰ هجری قمری‌. به این ترتیب تاریخ پایان شاهنامه دقیق و روشن در خود متن شاهنامه آمده است، یعنی ۲۵ اسفند سال خورشیدی مطابق سال ۴۰۰ هجری قمری. و اما آنچه برای محققان و فردوسی‌پژوهان مشکل‌ساز بود، شاید بیت آغازین داستان یزدگرد سوم است که در آن آمده است: چو بگذشت او شاه شد یزدگرد // به ماه سپندارند روز ارد. این باز اشاره به ۲۵ اسفند است که با اسناد و مدارک تاریخی درباره تاجگذاری یزدگرد سوم در نوروز یزدگردی سال مطابق با سال یازدهم هجری همخوانی ندارد و گروهی آن را صرفا یک تعبیر شاعرانه پنداشته‌اند که در آن روز ارد (بیست و پنجم ماه)‌ صرفا به خاطر هم‌قافیه بودن با کلمه یزدگرد در مصراع اول بیت آمده است؛ ولی گروهی دیگر آن را اشاره به تاریخی خاص پنداشته‌اند، اما نتوانسته‌اند بگویند که منظور شاعر از این تاریخ چیست و چگونه است که شاعر به جای روز اول فروردین (نوروز یزدگردی)‌ از ۲۵ اسفند سخن می‌گوید و اختلاف این ۶ روز در کجاست.تقویمی که از زمان تاجگذاری یزدگرد سوم در نوروز سال مطابق با ۱۱هجری آغاز می‌شود و طول هر سال آن ۳۶۵ روز تمام است‌.واقعیت این است که آمدن کلمه «ارد» یا «روز ارد از ماه سپندارند» در این بیت نه اتفاقی است و نه تعبیری است شاعرانه، بلکه دقیقا اشاره به یک واقعه تاریخی خاص دارد، وگرنه حکیم ابوالقاسم فردوسی که کل سرگذشت و تاریخ گذشته ایران پیش از اسلام را مطالعه کرده است بهتر از هرکس می‌داند روز آغاز پادشاهی یزدگرد سوم آخرین پادشاه ساسانی روز نوروز یزدگردی یعنی اول فروردین سال یزدگردی مطابق با سال یازدهم هجری است و اگر می‌خواست، می‌توانست براحتی همین تاریخ را در شعرش بیاورد مثلا بگوید، به هر فرد روز از مه فرودین.یا بگوید «سر سال نو هر فر فرودین» یعنی همان‌طور که در داستان جمشید و جشن نوروز باستانی گفته است:سر سال نو، هر فر فرودین‌//بر آسوده از رنج تن، دل زکین‌.ولی هدف شاعر از آوردن «روز ارد از ماه سپندارند» یا «بیست و پنجم اسفندماه» چیز دیگری است و به نوعی اشاره به تاریخ خاص و حادثه‌ای ویژه است که در این روز اتفاق افتاده است و در حقیقت در این بیت شاعر به گونه‌ای کدگذاری کرده و با آوردن ۲۵ اسفند به جای اول فرودین به طور رمزی اشاره به حادثه‌ای خاص دارد که برای پی بردن به آن باید از تقویم و نحوه تقویم‌نگاری در دوره حکیم ابوالقاسم فردوسی و تقویم یزدگردی و تقویم خورشیدی ناقص رایج در ایران اطلاع کافی داشت.تقویمی که از زمان تاجگذاری یزگرد سوم در نوروز سال مطابق با یازدهم هجری آغاز می‌شود و طول هر سال آن ۳۶۵ روز تمام است، یعنی به اندازه ۵ ساعت و ۴۸ دقیقه و ۴۶ ثانیه کمتر از طول متوسط سال خورشیدی اعتدالی و به خاطر همین کسری سال است که حدود هر ۴ سال یک بار این تقویم نسبت به تقویم اعتدالی یک روز جلو می‌افتد و حاصل چنین عملی است که در نتیجه در دوره‌‌ای از تاریخ اختلاف بین تقویم یزگردی با تقویم خورشیدی اعتدالی (هجری شمسی)‌ به ۶‌‌روز می‌رسد، یعنی همان‌طور که در فرض ما در کدگذاری موردنظر فردوسی اتفاق افتاده است که در آن ۲۵ اسفند در تقویمی مطابق با اول فروردین در تقویم دیگری بوده است، که این اتفاق خود به دو گونه ممکن و عملی است:

 

باکس شناور "همچنین ببنید"

روز مقاومت و پایداری دِزفول

روز دِزفول

در جنوب غربی کشور، دومین شهرستان پرجمعیت خوزستان و سی امین شهر پرجمعیت کشور، با …

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

دوازده − 3 =