سه شنبه , ۲۱ آذر ۱۳۹۶
خانه / آیین زندگی / مَهریه
مَهر یا مهریه

مَهریه

مهریه، نماد هماهنگی تشریع با تکوین
پدیدآمدن سنت مهریه، نتیجه تدبیر ماهرانه‏ای است كه در متن خلقت و آفرینش برای تعدیل روابط زن و مرد و پیوند آنها به یكدیگر به كار رفته است؛ مهریه از آنجا پیدا شد كه در متن خلقت، نقش هریك از زن و مرد در مسئله‌ عشق، متفاوت از نقش دیگری است؛ نوع احساسات زن و مرد نسبت به یكدیگر، یك جور نیست؛ قانون خلقت، جمال و غرور و بی‏نیازی را در جانب زن و نیازمندی و طلب و عشق و تغزل را در جانب مرد قرار داده است؛ همین‏ها سبب شده كه زن بتواند مرد را به عنوان خواستگار به آستانه‌ خود بكشاند، مردها را به رقابت با یكدیگر وادار كند، با خارج كردن خود از دسترسی مرد، عشق رمانتیك به وجود آورد و آنگاه كه تن به ازدواج با مرد بدهد و عطیه و پیشكشی از او به عنوان مهر(به فتح میم)یا مهریه و نشانه‏ای از صداقت او دریافت کند. مهر، با حیا و عفاف زن یك ریشه دارد و زن به الهام فطری دریافته است كه عزت و احترام او به این است كه خود را در امر ازدواج، رایگان در اختیار مرد قرار ندهد و به اصطلاح شیرین بفروشد. مهر، ماده‏ای است از یك آیین‌نامه كلی كه طرح آن در متن خلقت ریخته شده و با دست فطرت تهیه شده است؛ قرآن كریم در آیه ۴ سوره‌ نساء از مهر به «صدقه» یاد كرده است و صدقه از ماده صدق است و بدان جهت به مهر، صداق یا صدقه گفته می‏شود كه نشانه‌ راستین بودن علاقه‌ مرد به زن است؛ همچنین در آیه، از مهریه با عنوان «نحله» یاد شده است؛ نحله یعنی اینكه مهریه، هیچ عنوانی جز عنوان تقدیمی، پیشكشی، عطیه و هدیه ندارد.(۷) هدیه و پیشكشی كه مرد به عنوان مهریه به زن می‏دهد، در حقیقت وسیله‏ای برای مطمئن ساختن زن به صفای قلبی خود و دریافت پاسخ مثبت و صمیمانه‌ او به پیشنهاد عشق مرد است؛ مرد با دادن چنین هدیه‏ای می‏خواهد به زن بگوید: طالب توأم، تو را دوست دارم و صفای تو را ارج می‏نهم! بدینسان، اگر مهر بر این اساس توجیه شود، وسیله‌ خوبی برای ایجاد مهر و محبت بین زوجین و عاملی قوی برای انس و الفت است.(۸)

مهریه، نشانه‌ صداقت نه مایه‌ وثاقت!
بسیاری از مردم مهریه را وثیقه‌ مالی دانسته و آن را نوعی بیمه برای زن به شمار می‌آورند و می‌گویند اگر مشکل احتمالی‌ای برای زندگی مشترک آنها، بویژه از طرف مرد پیش آمد، زن با داشتن مهریه، پشتوانه‌ای مالی خواهد داشت؛ این امر در حالی است که اولا مهریه از منظر اسلام هرگز پشتوانه‌ مالی زندگی برای زن نیست؛ زیرا هم با نگاه توحیدی و ارزشمدار اسلام ناسازگار است و هم اگر چنین می‌بود، این اندازه در زبان و رفتار پیشوایان دین سفارش به مهریه‌ کم و آسان نمی‌شد؛ ثانیا واقعیت زندگی فراوان نشان داده است که هیچ وثیقه‌ مالی نمی‌تواند ضامن خوشبختی و حفظ زندگی مشترک باشد؛ زندگی مشترک و رابطه‌ مقدس زناشویی بر پایه‌ اخلاق و روابط محبت‌آمیز استوار است، نه بر پایه‌ مهریه‌های سنگین که فقط دغدغه‌ روحی برای مرد و پشتوانه‌ خیالی برای زن پدید می‌آورد!آیا می‌توان گفت علت اینكه پیامبر برای زنان خود مهریه قرار می‏داد، این بود كه می‏خواست به آنها در مقابل خودش وثیقه مالی بدهد؟! آیا علت اینكه پیامبر در ازدواج امام علی و حضرت فاطمه سلام‌الله علیهما مهریه قرار داد، این بود كه می‏خواست برای دخترش در مقابل دامادش وثیقه‌ مالی و وثیقه‌ اطمینان فكری بگیرد؟! اگر چنین است، پس چرا پیامبر اكرم صلی‌الله علیه و آله زنان را توصیه می‌كرد كه متقابلاً مهریه‌ خود را به شوهرانشان ببخشند و برای این كار پاداش‏ها ذكر كرده است! به علاوه، چرا توصیه كرد حتی الامكان مهریه‌ زنان زیاد نباشد؟! آیا جز این است كه از نظر پیامبر اسلام‌، هدیه‌ زناشویی مرد به نام مهریه و بخشش آن از طرف زن، موجب استحكام الفت و علقه‌ زناشویی می‏شود؟! بنابراین به هیچ وجه نمی‏توان گفت نظر اسلام از قرار دادن مهریه این بود كه وثیقه‏ای در اختیار زن قرار دهد!(۹) گرچه براي مهریه اندازه‏اي معين نمي‏توان مطرح كرد و ميزان درآمدها و چگونگي زندگي افراد، در تعیین اندازه مهریه می‏تواند اثرگذار باشد، اما اسلام به کم‌ و آسان‌بودن مهریه سفارش كرده و آن را امري مستحب و مبارک دانسته است كه پاداشي الهي در پی دارد. رسول خدا (ص) مي‏فرمايد: «برترین زنان امت من (برای همسری)، زنانی هستند که چهره‌ای جذاب‌تر و مهری کمتر دارند!».(۱۰) یقینا برخي از کسانی كه مهریه‌ سنگين پيشنهاد مي‏دهند، گویا نوعی وثیقه‌ مالی می‏ستانند تا به گمان خود، زن را در برابر مشكلات احتمالی بیمه کنند و خاطرش را آسوده گردانند؛ در حالي كه تجربه نشان داده که هرگز اين گونه وثيقه‏هاي مالى، به تنهايي بر پايداري و استواري روابط زناشويى توانا نیست و هيچ وثيقه‏اى، به پای وثیقه‌ اخلاقی‌(هم از طرف مرد و هم از طرف زن) نمی‏رسد؛ وثیقه‏ای كه اگر در همسران وجود داشته باشد، خوشبختي آنها در آينده تأمين می‌شود هرچند مهریه‏ زن اندك باشد! در احاديث اسلامي كم‌ بودن مهریه، نشانه‌ بركت و خوش‌يمني زن در خانه‌ مرد و موجب بالا رفتن ارزش معنوي زن معرفی شده و در مقابل، مهر سنگین نكوهش شده و از آن با عنوان بدیمنی و شومی زن نام برده شده است! رسول گرامی اسلام‌(ص) می‏فرماید: «(یکی از عوامل) شومی و بدقدمی زن، مهر سنگین اوست»؛(۱۱) امام علی‌(ع) مي‏فرمايد: «مهریه زنان را گران و سنگين نكنيد كه دشمني در‌پي خواهد داشت»!(۱۲)

مهریه، اسم ‌رمز عاشقی، نه دستمایه‌ مالکی!
مهریه با احساسات عاشقانه و پاک مرد پیوند می‌خورد و هیچ ربطی به احساس ملکیت و مانند آن ندارد؛ مهریه کاملا با سرشت متفاوت خلقت مرد و زن مرتبط بوده و پیشکشی است که مرد در قبال خواستن زن به وی تقدیم می‌کند؛ برخلاف آنچه بعضی تصور کرده‌اند، مهریه نه تنها از شخصیت زن نمی‌کاهد، بلکه هدیه‌ای است که نشان از شأن والای زن دارد؛ حیا، عفت و خودداری زن از یک سو و نیازمندی، طلب و عشق مرد از سوی دیگر سبب می‌شود تا مرد به خواستگاری زن بیاید و حتی هدیه‌ای به عنوان مهریه و نشان از صداقت خود برای او به همراه آورد؛ جالب است دقت کنیم که در همه‌ مواردی که مردی می‌خواهد به زنی ابراز ارادت و محبت کند، هدیه دادن، به هرصورت ممکن، بهترین و مؤثرترین چیزی است که قلب زن را نرم کرده و به صداقت مرد مطمئن می‌سازد؛ این امر پیامی جز این ندارد که زنان فطرتا به هدیه‌ گرفتن علاقه زیادی دارند و آن را نشانه‌ روشن و قابل‌اعتمادی بر صداقت طرف مقابل و احساس ارزشمندی خود تلقی می‌کنند!در نظام حقوقی اسلام مهریه چیزی ابداعی و اختراعی نیست؛ بلکه اسلام مهریه را به حالت فطری و طبیعی آن برگردانید؛ مهریه، تجلى فطرت و طبیعت است؛ هدیه دادن به محبوب، به عنوان اظهار محبت و نشان دادن علاقه، امرى فطرى و طبیعى است كه معمولا از سوى كسى كه پیش قدم مى‌شود و طالب و یا خواستگار است، ارائه مى‌شود.(۱۳)قرآن کریم با لطافت و ظرافت بی‌نظیری می‏گوید: واتو النِساء صدقاتهن نحله( نساء: ۴)؛ مهریه زنان را که به خود آنها تعلق دارد (نه به پدران یا برادرانشان) و عطیه و پیشکش است (از جانب شما، به آنها) به خودشان بدهید؛(۱۴) قرآن کریم در این جمله‌ کوتاه به سه نکته اساسی اشاره کرده است: اولاً از مهریه با نام صدُقه یاد کرده است نه با نام مهریه؛ زیرا نشانه‌ راستین‌بودن علاقه‌ مرد است؛ دیگر اینکه با ملحق کردن ضمیر (هُنَّ) به این کلمه می‏خواهد بفرماید که مهریه به خود زن تعلق دارد، نه پدر و مادر؛ مهریه مزد پرورش و شیردادن و تغذیه و خوراک دختر نیست؛ سوم اینکه با کلمه‌ نحله کاملاً تصریح می‏کند که مَهریه هیچ عنوانی جز عنوان تقدیمی، پیشکشی، عطیه و هدیه ندارد؛(۱۵) بنابراین مهریه از احساسات دقیق و عطوفت‏آمیز مرد ناشی شده نه از احساسات خشن و مالکانه او! آنچه از ناحیه‌ زن در این امر دخالت دارد، حسن خودداری مخصوص او بوده نه ضعف و بی‌اراده بودن او! مهریه تدبیری است از ناحیه‌ قانون خلقت برای بالا بردن ارزش معنوی زن و قراردادن او در سطح عالی‌تر؛ در حقیقت، ارزش معنوی مهریه برای زن بیش از ارزش مادی آن است!(۱۶) اگر برخى از افراد، به علل و دلایل گوناگون، تفسير غلطى از مهریه در ذهن و زبان یا عمل دارند و آن را نوعی» قیمت‌گذاری» برای زن پنداشته‏اند، ارتباطی به قوانين اسلام ندارد؛ زيرا از منظر اسلام مهریه به هيچ وجه جنبه‌ بها و قيمت كالا ندارد؛ بهترين دليل این امر همین صيغه‌ عقد ازدواج است كه در آن «‌مرد» و «زن» رسما به عنوان دو ركن اساسى پيمان ازدواج به حساب آمده‏اند و مهریه چيزی تبعی و فرعی است؛ از همین رو اگر در صيغه‌ عقد، اسمى از مهریه برده نشود، عقد باطل نيست؛ در حالى كه اگر در هنگام خريد و فروش نامی از قيمت کالا برده نشود، معامله مسلما باطل است! در عربستان قبل از اسلام نیز مهریه متعلق به پدر دختر بوده و دختر حقی در آن نداشته است و چون پدر با گرفتن مهریه، مال خود را زیاد می‌کرد، لذا به دختر (نافجة) می‌گفتند. اعراب در زمان جاهلیت از تزویج دختران خود به مردان غیرقبیله امتناع داشتند، مگر در صورتی که داماد به پرداخت مهریه زیادتری تن می‌داد که در این حالت پدر دختر با ازدواج موافقت می‌کرد. حتی در خود قبیله هم حق تقدم برای ازدواج با کسی بود که مهریه بیشتری پرداخت می‌کرد.(۱۷)

محمدرضا عابدی

باکس شناور "همچنین ببنید"

پس از اتمام پاییز

پس از اتمام پاییز

روزها، ماه ها، در پی هم می گذرند… در این فصل درختان لباسی به تن …

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

15 + دوازده =