شنبه , ۲۷ آبان ۱۳۹۶
خانه / آیین زندگی / تکامل‌گرایی زنان
تکامل‌گرایی زنان

تکامل‌گرایی زنان

تکامل‌گرایی زنانآیا زن در جامعه هميشه بايد محبوس و زندانی باشد؟ در زماني كه جامعه نيازمند قاعده‎مند ساختن ميزان مشاركت زنان در عرصه‎هاي اجتماعي ـ سياسي مي‎باشد، اين مسئله اهميت ويژه‎اي مي‎يابد، زيرا زنان مسلمان از يك طرف با رويكردي از جايگاه زن در غرب مواجه هستند كه بر مبناي تشابه حقوق زن و مرد بر حضور بي‎قيد و شرط زنان در تمامي عرصه تأكيد مي‎ورزد؛ و از طرف ديگر با نگرش تفريطي روبرو مي‎باشند كه با تكيه بر برخي تفاوت‎هاي بيولوژيك بين زن و مرد، تنگ نظرانه و بي‎منطق كاركردهاي متفاوتي را براي هر يك تعريف نموده و زن را طفيلي، زير دست و فرو دست مرد و اسير در خانه شوهر مي‎داند و حضور او را در عرصه‎ اجتماعي به صلاح نمي‎بيند . رويارويي دو نگرش افراطي و تفريطي، جامعه اسلامي زنان را در معرض چالش قرار مي‎دهد، كه آيا زن در جامعه اسلامي همواره بايد مانند يك زنداني زندگي كند، يا او مي‎تواند در پرتو آموزه‎هاي ديني و حفظ كرامت خود در عرصه‌هاي علم، سياست و اقتصاد نيز فعال باشد و از حصار مستحكم فرهنگ ديني پاسداري كند؟ در اين رابطه، رويكردهای عمده در جهان و جامعه اسلامي(رویکردهای سه گانه به حضور اجتماعی زنان) به شرح زير مي باشد:

۱ . رويكرد راديكال
اين رويكرد كه با تكيه بر عدم تفاوت بين جنسيت زن و مرد بر يكساني و تشابه حقوق زنان و مردان پاي مي‎فشارد، خاستگاه غربي دارد و بازتاب افراطي نگرش سنتي نسبت به زن در جهان غرب مي‎باشد . نگرش مزبور كه از سده هفدهم ميلادي شكل گرفت، در اكثر اسناد و مدارك بين المللي از جمله منشور سازمان ملل متحد،[۱] اعلاميه جهاني حقوق بشر[۲] ميثاق بين‌المللي حقوق مدني و سياسي[۳]، و بويژه كنوانسيون محو كليه‌اشكال تبعيض عليه زنان [۴] مورد تأكيد قرار گرفته و جنبش‎هاي طرفدار حقوق زن از آن حمايت مي‎كنند، در كشورهاي اسلامي نيز دگرانديشان و گروههاي راديكال از آن تبليغ مي‎كنند و خواهان مشاركت مطلق زنان در تمامي عرصه‎هاي اجتماعي هستند .

۲ . رويكرد سنّتي
رويكرد سنّتي بر مبناي تفاوت‎هاي بيولوژيك بين زن و مرد بر نوعي تقسيم كار كلاسيك بين زنان و مردان اصرار مي‌ورزد . ريشه تاريخي اين نگرش به ساختار زندگي قبيله‎اي در دوران گذشته باز مي‎گردد؛ زماني كه مرد در سطح خانواده و قبيله از اقتدار بلامنازع برخوردار بوده و زن به مثابه موجود ناتوان در استخدام مرد و حمايت او قرار داشته است . براساس اين رويكرد حيطه فعاليت زن فقط در خانه است و او حق ندارد وارد عرصه اجتماع و سياست شود . سابقه اين نگرش را در تمامي جامعه‎ها (اسلامي و غيراسلامي) مي‎توان ديد، براي مثال در جهان غرب تا سده هفدهم ميلادي،‌ جريان مردسالاري حاكميت مطلق داشت، از آن زمان نگرش راديكالي شكل گرفت كه در بالا مورد‌اشاره قرار گرفت . در جهان اسلام نيز به دليل اينكه برخي از آموزه‎هاي شريعت به ظاهر با نظريه منع حضور زن در عرصه اجتماع موافق مي‎نمود،‌ اين نگرش تا حدود زيادي رسوخ كرد و در بستر زمان به عنوان يك تفكر اسلامي نسبت به زن مورد پذيرش قرار گرفت و طرفداران آن دلايلي هم بر مدعايشان ارائه كرده‎اند .

۳ . رويكرد تكامل مدار
اين رويكرد بر مبناي تكامل گرائي زنان، نگرش‌هاي پيشين را افراط‌گرا يا تفريط‌گرايانه دانسته و با موازين شرع و فرهنگ حاكم بر جامعه اسلامي ناسازگار مي‎بيند و معتقد است كه سعادت جامعه انساني در پرتو توازن ميان زن و مرد و قرار گرفتن هر يك در جايگاه مناسب خود، تأمين مي‎ شود، نه در تقابل كه سنت‌گرايان گفته‎اند و نه در تشابهي كه جهان غرب بر آن تأكيد دارد . براساس اين رويكرد كه بيانگر نگرش اسلام نسبت به زن است، زنان مانند مردان در عرصه‎ اجتماعي پايگاه و موقعيت مناسب دارند و مسئوليت‎هاي اجتماعي متعددي به طور يكسان متوجه زن و مرد مي‎باشد . [۵] از اين منظر، زن مانند مرد رسالت الهي و انساني دارد،‌ افق انديشه و حساسيت زن نبايد در خانه محصور بماند، بلكه فراتر رود و ‌نگرش اجتماعي و وسيع‌تري داشته و نسبت به سرنوشت اسلام و مسلمانان احساس مسئوليت كند . واقع اين است كه هيچ مكتبي به اندازه اسلام نسبت به هويت واقعي زن و تغيير نگرش جاهلي (قديم و جديد) درباره وي و ارائه قوانين كامل، عنايت ندارد . از نگاه اسلام ناديده گرفتن مجموعه عظيم انساني كه در ترقي و انحطاط جامعه نقش دارد، نه با واقعيت عيني بشر سازگار است و نه توجيه عقلاني و شرعي دارد . چنانكه رويكرد راديكال غرب را نيز نمي‎پذيرد، چون اصل يكساني و برابري زن و مرد در غرب تجربه شد و تساوي بين آن دو عملاً پاسخ مطلوب نداد . مهم‌ترين بن‌بست جهان سرمايه‎داري غرب بحران هويتي است كه زنان دچار آن شده‎اند . در نظام سرمايه‎داري غرب، زن ابزار توسعه اقتصادي و جذب سرمايه مي‎باشد نه انساني كه خواهان كمال و سعادت است . به گفته ويل دورانت: «زن اروپايي در غفلت تفكر و تمدن جديد به بند كشيده شد كه نتوانست درك كند عامل پيشرفت هاي اقتصادي يا سودآوري هرچه بيشتر صاحبان ثروتهاي انبوه گرديده، بدون آنكه در آن سود سهيم باشد» . [۶] اعتراف مونا شاون نويسنده آمريكايي در مقاله‎اي تحت عنوان «اشتباه فمنيست‎ها»نیز جالب است،‌ او مي‎نويسد: «آزادي زنان براي ما افزايش درآمد سيگار ويژه زنان، حق انتخاب براي تنها زيستن، تشكيل خانواده يك نفره، ايجاد مراكز بحران و تجاوز، اعتبار فردي، عشق آزاد، و بيماري‌هاي زنان را به ارمغان آورد و لكن در ازاي آن چيزي را به غارت برد كه خوشبختي بسياري از زنان درگير آن است و آن وجود همسر و خانواده است» . [۷] در يك جمله، زنان در غرب به اميد آزادي، اسارت نو را تجربه مي‎كنند .

دیدگاه اسلام درباره حضور اجتماعی زن
امّا از ديدگاه اسلام كه بر تكامل‌گرائي زن تأكيد مي‎كند، حضور زن در مسائل اجتماعي و سياسي نه تنها منعي ندارد، بلكه نشانه بلوغ و ايمان به شمار مي‎آيد، منتها مشاركت آنان آدابي دارد . به فرموده امام راحل (ره): «امروز خانم‎ها بايد وظايف اجتماعي خودشان را و وظايف ديني خودشان را عمل بكنند و عفت عمومي را حفظ كنند و روي آن عفت عمومي، كارهاي سياسي ـ اجتماعي را انجام دهند» . [۸] نيز در جاي ديگر خطاب به زنان بيان مي دارند: «شما بايد در همه صحنه‎ها و ميدان‌ها آن‌قدري كه اسلام اجازه داده، وارد باشيد . . . با حفظ عفاف با حفظ شرف» . [۹] قرآن كريم صحنه‎هاي با عظمت حضور زنان را در امور سياسي و اجتماعي نقل مي‎كند، از جمله: بيعت زنان با پيامبر اكرم ـ ص ـ[۱۰] هجرت زنان با مردان در صدر اسلام . [۱۱] نيز سيره بزرگ زنان صدر اسلام همانند ام سلمه، حضرت زهراء ـ س ـ، زينب ـ س ـ، به‌ويژه سخنراني‎هاي زينب و كلثوم و فاطمه صغری[۱۲] در قيام عاشورا، جلوه‎هايي از حضور مثبت و فعال زن در عرصه‎هاي اجتماعي و سياسي است . [۱۳] اين رويكرد كه مبتني بر آموزه‎هاي ديني است، در دوران معاصر در ايران اسلامي تجربه شد و با نگاه مثبت به زن توانست، توانايي زن را در عرصه اجتماع اثبات كند . مشاركت فعال و گسترده زنان در عرصه‎هاي گوناگون سياسي ـ اجتماعي، اين واقعيت را مبرهن ساخته كه مشاركت زنان از طريق الگوسازي مي‎تواند، سرنوشت جامعه را تغيير دهد،حضور زنان فهيم، دينمدار و مسئوليت پذير در بدنه نظام اسلامي نمونه‎اي از توانايي‎هاي زن مسلمان است . نتيجه آن كه از ديدگاه اسلام، زن همانند مرد يك انسان است، مي‎تواند در تمامي عرصه‎هاي اجتماعي با رعايت آداب ديني كه آن هم در راستاي مصونيت اوست نه محدوديت، حضور فعال داشته باشد . در پرتو اين نگرش، با شناخت منزلت تكويني زن و تعريف صحيح از آن بايستگي مشاركت كارآمد زن در توسعه نظام ديني و شكوفايي ارزش‌هاي اسلامي كاملاً محسوس است، و بايد توسعه و تكامل اجتماعي را بر اساس توازن بين زن و مرد در نظر گرفت و در اين راه افراط و تشابه‌گرائي به همان اندازة تفريط و تقابل‌گرائي زيانبار است .

نظراتتان را از طریق بخش دیدگاه‌ها با ما در میان بگذارید:

یمنا؛ پایگاه اطلاع رسانی یاران محمد امینْ(ص) انتقادات، پیشنهادات و مطالب خود را به نشانی ادمین کانال: @yomnaadmin ارسال نمایید.

آدرس تلگرام: t.me/Yomna_ir

پي نوشت ها:
۱ . منشور سازمان ملل متحد، ماده يك بند ۳ .
۲ . اعلاميه جهاني حقوق بشر، ماده ۲، ۲۱ .
۳ . ميثاق بين المللي حقوق مدني و سياسي، مصوب (۱۶ دسامبر ۱۹۶۶) .
۴ . كنوانسيون «محو کليه‌اشكال تبعيض عليه زنان»، ماده ۷ .
۵ . توبه/۶۷، ۶۸ و ۷۱؛ ممتحنه/۱۰؛ احزاب/۳۵؛ نساء/۱۲۴؛ ملك/۲۳؛ اسراء/۳۶؛ آل عمران/۱۹۵؛ نمل/۵۸ .
۶ . ويل دورانت، لذات فلسفه، ترجمه عباس زرياب خويي، ص ۱۵۴ .
۷و۸ . تبيان، جايگاه زنان در انديشه امام خميني، ص ۷۲ـ۷۱ .
۹ . همان، ص ۷۵ .
۱۰ . ممتحنه/۱۲ .
۱۱ . ممتحنه/ ۱۰ .
۱۲ . سيد بن طاوس، زندگاني ابا عبدالله الحسين، ترجمه سيد محمد صحفي، ص ۱۰۹ـ۱۰۶، ۱۲۴ـ۱۲۹ .
۱۳ . جوادي آملي، عبدالله، فلسفه حقوق بشر، قم، انتشارات اسراء، ص ۳۹۴ـ۳۲۹ .

منابع:
۱ . کیهان
۲ . مرکز مطالعات و پاسخگویی به شبهات حوزه علمیه قم

باکس شناور "همچنین ببنید"

معجزات پیامبر(ص)

معجزات پیامبر(ص)

معجزه، کار شگفت و خارق العاده‌ای است که پیامبران الهی بر خلاف قوانین عادی و …