سه شنبه , ۳ مهر ۱۳۹۷
خوان

خوان

خوانپارچه گسترده ایی که بر آن خوردنی و نوشیدنی نهند. زیراندازی از جنس پارچه و … است که در هنگام صرف غذا، روی؛ زمین، فرش یا میز پهن می‌کنند تا لوازم غذاخوری، مانند؛ قاشق، چنگال، کارد، بشقاب و … بر روی سطحی بهداشتی قرار گیرد.(۱) خِوَان واژه ایی فارسى به معنای؛ سفره غذا، ميز غذا خورى و … كه بر روى آن غذاهای لذیذ نهند. رستم و اسفندیار بعد از هر کامیابی، خوانی از غذاهای رنگین و بسیار لذیذ می گستردند. معادل خِوَان؛ واژه هایی، مانند؛ ادیم، بساط، سفره، سماط، مهمانی، پذیرایی، مائده، طعام، غذا، خوراک، طبق، طبق مائده و… است. از خوان نعمت بی‌دریغت حظّی بریم//به شکر این نعمت اغیار را سر افشانیم!(۲)

انواع سفره ها

  1. از سفره‌هایی سنّتی در مراسم عقد یا هنگام عروسی تا عروس و داماد بر سر آن نشینند و به خطبه عقد گوش فرا می دهند، «سفره عقد» است. در ظروف «سفره عقد» که هر کدام با محتوای خود، بیان گر آرزویی برای عروس و دامادند. این ظروف، شامل؛ گردو، بادام، فندق،  نبات، تخم مرغ، شیرینی، نان، پنیر، سبزی، عسل، ماست و … هر کدام نماد و کنایه‌ای از شیرینی و ترشی در زندگی مشترک می‌باشند. «تخم مرغ» نماد باروری و زایش، «نان» نماد برکت و رزق و رورزی، «نبات» کنایه‌ایی برای شیرین کامی و …
  2.  از سنّت های قدیمی که خانواده ها در لحظه تحویل سال، کنار آن جمع می شوند و منتظر سال جدیدند، سفره «هفت سین» است. در سفره «هفت سین» اجزایی قرار می گیرد تا برای افراد خانواده، خوش یُمنی و آینده ای بهتر را برایشان رقم بزند هر کدام از این اجزا، معانی خاصّی برای خودشان دارند. “هفت سین” نخست “هفت شین” بوده و بعدها به “سین” تغییر یافته است. «هفت شین‌»ها شمع، شیرینى، شهد(عسل)، شمشاد، شربت و شقایق یا شاخه نبات، اجزاى تشکیل دهنده این سفره بودند.
  3. از مهمّ ترین دغدغه های افرادی که می خواهند در ماه های مُحرّم و صفر برای مراسم عزاداری نذری بدهند و یا سفره بیندازند، از «سفره نذری» استفاده می کنند. «سفره های نذري» سفره هایی ساده با پارچه های سبز، مشکی و … و یا با مدل هایی زیبا از تزیین خرما، حلوا و … هستند. در برخی از این سفره ها شمع هایی هم، دور کتاب دعا و یا پرچم منقش به نام شهیدان و اسیران دشت کربلا روشن می کنند. از انواع  «سفره های نذري» که در مجالس «روضه خواني» می اندازند، می توان به سفره های؛ امام حسن(ع)، حضرت رقیّه(س)، حضرت ابوالفضل(ع)  و … اشاره کرد.(۳) «سفره های نذري» هم از لحاظ اعتقادي و مذهبي مهمّ است و هم کارکردهاي اجتماعي و اقتصادي دارد. سفره حضرت رقيّه(س) به صورت محقرانه با حلوای برنجی، حلوای خرما، شله زرد، حلوا آرد گندم، رنگینک، خرما، نان پنجره ای، نون پنیر سبزی و … است. در این سُفره گاهی به وسیله دارچین اسم حضرت رُقَیَّه(س) را روی کاچی می نویسند و با پودر نارگیل و خلال بادام رویش را تزئین می کنند. در سفره حضرت رُقَیَّه(س) حتّی از خار(جاز) و سنگ هم استفاده می شود. سفره حضرت زهرا(س) هم شامل؛ خرما و نان سنگک است. سفره بی بی نور نیز شبیه سفره حضرت زهرا(س) است. این سفره باید دور از نور و در غروب انداخته شود و هفت دختر در کنار این سفر بنشیند. گاهی در سفره حضرت ابوالفضل(ع) انواع خوراكي ها را كه شامل؛ عدس پلو، آش رشته، ميوه، شيريني و آجيل مشكل گشا كه با تور و روبان هاي رنگي بسته بندي شده است، قرار مي دهند. گاهی هم، بسته به توان شخص سفره امام حسن(ع) بسیار مجلل و باشکوه است که انواع خوراکی‌ها، آجیل‌ها، میوه جات و … در آن گذاشته می‌شود. تمام «سفره های مذهبی» روی زمین(نه روی میز) پهن می شود.

خوانمستحبات سفره
اصلی ترین و مهمّ ترین کار قبل از عمل به مستحبات، این است؛ انسان باید غذای او از راه حلال(غذایی که؛ ۱ . از خوردنی های حلال، مانند؛ گوشت حیوان حلال گوشت و … و  ۲ . از مال حلال، غیر از؛ غضب، ربا، رشوه و … ) تهیّه شود. در نظام آفرینش، «خوردن»، ابزاری برای زندگی است، نه آن که زندگی، ابزاری برای «خوردن» باشد. بسیاری از مردم اگر نگوییم بیش تر آن ها سلامت، شادابی و زندگی خود را فدای شکم خود می کنند. امام علی(ع) می فرماید: زندگی را برای «خوردن» مخواه؛ بلکه «خوردن» را برای زندگی بخواه.(۴) رعایت حرمت غذایی که آماده و بر سر سفره گذاشته شده نیز در نگاه حدیث اهل بیت(ع) بسیار مهمّ است؛ از این رو، آنان به پیروان خود سفارش می کنند که اگر در ابتدای وقت نماز، سفره غذا گسترده و غذا در آن گذاشته شده و آماده تناول بود، رعایت حرمت غذا پسندیده تر و به تاخیر انداختن نماز بهتر است. اهل بیت(ع) می فرمایند: بر هر مسلمانی لازم است چند نکته در باره مستحبات سفره بداند:

  1. آوردن نام خدا
  2. شستن دست ها
  3. خوردن با دست راست
  4. آغاز کردن با سبک ترین غذا
  5. خوردن غذا به هنگام گرسنگی
  6. به پشت دراز کشیدن پس از غذا
  7. دست کشیدن از غذا پیش از سیری
  8. خوردن غذای گرم، پیش از سرد شدن
  9. برداشتن لقمه های کوچک و جویدن کامل
  10. دست کشیدن بر چهره و دعا کردن پس از شستن دستان
  11. شروع کردن غذا با نمک و به پایان رساندن آن با نمک یا سرکه
  12. پرهیز از زیاده روی
  13. پرهیز از دمیدن در غذا
  14. پرهیز از خوردن غذای داغ
  15. پرهیز از خوردن با دست چپ
  16. پرهیز از خوردن پس از سیری
  17. پرهیز از خفتن بلافاصله، بعد از غذا
  18. پرهیز از خوردن در حالت جنابت، مگر با وضو(۵)

نظرات، انتقادات و … خود را از طریق بخش دیدگاه‌ها با ما مطرح و مطالب خود را به نشانی ادمین کانال : @yomnaadmin  ارسال فرمایید.

تلگرام

در تلگرام همراه با ما t.me/Yomna_ir

پانویس:

  1. لغت نامه دهخدا
  2. فرهنگ لغت عربی- فارسی
  3. این واژه در عربی به صورت رُقَیَّه: Roqayya(e) تلفظ و از «رقی-یرقی» گرفته شده و به معنی بالا رفتن و در اعلام به معنی «دعا و تعویذ» و نام یکی از ۴دختر پیامبر(ص) از خدیجه(س) و نام دختر دُرّدانه حضرت سیّدالشّهداء، امام حسین(ع) است.
  4. شرح نهج البلاغه، ابن ابی الحدید: ج ۲۰، ص ۳۳۳، ح ۸۲۴٫ لا تطلبِ الحَیاةَ لِتأکلَ، بَل اطلُبِ الاکل لِتحیا؛ زندگی را برای خوردن مخواه، بلکه خوردن را برای زندگی بخواه.
  5. آداب غذا خوردن در اسلام، اداره كل بهداشت و درمان دانشگاه تهران، احادیث و روایات در باب آداب غذا خوردن  و حدیث تندرستی (بررسی آداب خوردن و آشامیدن در روایات معصومین(علیهم السلام) نویسنده: محمد تقی سبحانی نیا. مرکز اطلاع رسانی غدیر.

باکس شناور "همچنین ببنید"

عاشوراء

عاشوراء

دیگر رسیده قصه به آخر… جدا شدن… سخت است خواهری ز برادر جدا شدن با …

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

چهار × 3 =