خانه / اسوه ها / بیت الاحزان
بیت الاحزان

بیت الاحزان

عزاداری هم از مراسم مهمّ مذهبی و هم از مهمّ ترین عبادت های دینی است. جنبه عبادی بودن آن ناشی از توصیه های معصومین علیهم السّلام است. حضرت فاطمه(س) برای پدر بیت الاحزان را به وجود آورد. امام سجاد(ع) ۴۰سال عزادار پدر بود.

احیاى عزادارى: از آن جایی‌كه امام سجاد(ع) هنگام شهادت پدر، در كربلا حضور داشت و از عمق فاجعه آگاه و چگونگی شهادت آن عزیزان را مشاهده كرده بود؛ تمام عمر باقیمانده خویش را عزادار بود، چنان كه اگر غذایی را خدمت حضرت(ع) قرار می گرفت، اشكشان جاری می شد، تا جایی كه خدمت کاری از او پرسید: آیا حزن و اندوه شما تمام نمی شود؟ حضرت فرمود: وای بر تو! همانا یعقوب(ع) ۱۲فرزند داشت، یكی از آن ها ناپدید شد، یعقوب از شدت اندوه چشمانش نابینا شد، در حالی‌كه فرزندش یوسف(ع) زنده بود. ولی من پدر، برادر، عمو و ۱۷نفر از اهل بیتم و تعدادی از یاران پدرم را دیدم كه به خون آغشته شدند، پس چگونه اندوهم تمام شود؟(۱) امام صادق(ع) فرمود: امام سجاد(ع) ۴۰سال بر پدرش گریه كرد. روزها روزه می گرفت. شب ها شب زنده داری می كرد. هنگامی كه زمان افطار فرا می رسید و یكی از غلامانش برای او غذا آورد، عرض كرد: ای مولای من! میل كنید؛ حضرت می فرمود: فرزند رسول خدا گرسنه و تشنه شهید شد. همین طور این كلام را تكرار و گریه می كرد تا این كه غذا با اشك چشمش مخلوط می شد و این وضعیت هم چنان ادامه داشت تا به دیدار حقّ شتافت.(۲) اهل بیت(ع) از شعرا می خواستند تا برای امام حسین(ع) مرثیه سرایی كنند.(۳) امام باقر(ع) در روز عاشورا به سوگواری برای امام حسین(ع) امر فرمود و در خانه خویش مجلس عزا اقامه می كرد.(۴) امام صادق(ع) از شاعران درخواست می نمود برای جدّش مرثیه سرایی كنند و آنان را تشویق می كرد. اهل بیت او از پس پرده به مرثیه سرایی گوش می دادند و گریه می كردند.(۵) امام رضا(ع) می فرماید: هنگامی كه مُحرّم فرا می رسید، پدرم هرگز با حالت خنده دیده نمی شد و ۱۰روز اول به همین شكل بود تا روز عاشورا فرا می رسید و این روز، روز مصیبت و گریه او بود و می فرمود: عاشورا روزی است كه جدم حسین(ع) را شهید كردند.(۶) دعبل خزایی گوید: در ایام دهه محرم به محضر امام علی بن موسی(ع) شرفیاب شدم و آن حضرت را محزون یافتم. وقتی حضرت مرا دید فرمود: مرحبا بر تو دعبل! مرحبا بر كسی كه با دست و زبانش ما را یاری می كند؛ سپس حضرت مرا در كنار خودش جای داد و فرمود: ای دعبل! دوست داری شعر بخوانی؛ زیرا این روزها ایام غم و اندوه بر ما اهل بیت و روز شادی دشمنان ما، به ویژه بنی امیه است. سپس برخاست و پرده ای بین ما و اهل بیتش زد و آنان را پشت پرده نشاند تا بر مصیبت جدش گریه كنند؛ آن گاه رو به من كرد و فرمود: ای دعبل! مرثیه بخوان! تو یاور ما و مرثیه سرای ما هستی، تا زمانی كه زنده ای.(۷) در این هنگام دعبل مرثیه سرایی را آغاز كرد.(۸) در زمان امام جواد(ع)، تا حدی امكان عزاداری فراهم بود و این حالت تا زمان معتصم ادامه داشت؛ اما پس از آن، سیر نزولی یافت.(۹) در این دوران با توجّه به بررسی سیره امامان(ع)، عزاداری سیدالشّهدا در طول سال در مناسبت های ویژه برپا بود، ولی در ایّام محرّم، مجالس سوگواری هر روز برپا می شد و برخی از آن ها، مانند امام سجاد(ع)، در ایّام محرّم سیاه پوش نیز بودند.(۱۰) روضه خوانى حدود ۵۰۰سال پیش در ایران رواج یافت. ملاّ حسین کاشفى اهل بیهق و سبزوار کتاب فارسى “روضةالشهداء” را نوشت. مرثیه خوانان و منبرى هاى کم سواد این کتاب را با خود مى بردند و از رو مى خواندند و چون از کتاب روضة الشّهدا استفاده مى کردند به آنان روضه خوان مى گفتند.(۱۱) اما آغاز عزادارى را مى توان از قرن ۵- ۶هجرى در عصر معزّالدّوله دیلمى از آل بویه دانست. این مراسم تا زمان سلجوقیان معمول بود.(۱۲) آن چه در روایات فراوان مورد سفارش شده عزاداری و محزون و گریان بودن در مصیبت شهادت و مظلومیت و فقدان اولیای الهی به ویژه امام حسین(ع) است. اکنون به چند استفتائ از استفتائات آیه الله خامنه اى با عنوان “احیاى مناسبت هاى دینى در مراسم عزادارى”‏ توجّه شود:
س ۳۵۴: در حسینیه‏ ها و مساجد بیشتر مناطق به خصوص روستاها مراسم شبیه‏ خوانى‏  به اعتبار این كه از سنّت هاى قدیمى است برگزار مى‏ شود كه گاهى اثر مثبتى در نفوس مردم دارد، این مراسم چه حكمى دارند؟
ج: اگر مراسم شبیه‏ خوانى مشتمل بر امور دروغ و باطل نباشند و مستلزم مفسده هم نباشند و با توجه به مقتضیات زمان باعث وهن مذهب حق هم نشوند، اشكال ندارند، ولى در عین حال بهتر است كه به جاى آن ها، مجالس وعظ و ارشاد و ذكر مصائب حسینى و مرثیه خوانى بر پا شود.
س ۳۵۵: استفاده از طبل و سنج و شیپور و هم چنین زنجیرهایى كه داراى تیغ هستند در مجالس و دسته ‏هاى عزادارى چه حكمى دارد؟
ج: اگر استفاده از زنجیرهاى مزبور موجب وهن مذهب در برابر مردم شود و یا باعث ضرر بدنى قابل توجّهى گردد، جایز نیست ولى استفاده از شیپور و طبل و سنج به نحو متعارف اشكال ندارد.
س ۳۵۶: در بعضى از مساجد در ایّام عزادارى از عَلَم‏ هاى متعددى استفاده مى ‏شود كه داراى تزئینات زیاد و گران بهایى است و گاهى موجب سؤال متدینین از اصل فلسفه آن ها مى ‏گردد و در برنامه ‏هاى تبلیغى خلل ایجاد مى‏ كند و حتّى با اهداف مقدّس مسجد تعارض دارد، حكم شرعى در این رابطه چیست؟
ج: اگر قرار دادن آن ها در مسجد با شئونات عرفى مسجد منافات داشته باشد و یا براى نمازگزاران مزاحمت ایجاد كند، اشكال دارد.

حضرت آیة الله عبدالله جوادی آملی: گرامی داشتن فاطمیّه به سینه زدن و گریه کردن نیست. پیروی از اندیشه عالمانه فاطمی وظیفه اصلی ماست. اگر گفتند سال گشت شهادت این بانو را گرامی بدارید، تنها برای این سینه زدن و مرثیه خواندن و اشک ریختن نیست[بلکه] این در صف نعال وظیفه است؛ این جزء آن ۱۰درصد است، آن ۹۰درصد وظیفهٴ ما پیروی اندیشهٴ عالمانه ایشان است.

نظرات، انتقادات و … را در بخش دیدگاه‌ها با ما مطرح و مطالبتان را به  ادمین : @yomnaadmin  ارسال فرمایید.

تلگرام

در تلگرام همراه با ماt.me/Yomna_ir

پانوشت:
۱٫ تاریخ النیاحه علی الامام الشهید(ع)، السیدصالح الشهرستانی،تحقیق واعدادالشیخ نبیل رضاعلوان،ص۱۱۸،بیروت،دارالزهراء،چ۱، ۱۴۱۹قمری  ومناقب ابن شهرآشوب،ج۴،ص۱۶۶٫
۲٫ المجالس السنیه،سیدمحسن امین،بیروت،دارالتعارف،چ۶، ۱۳۹۸قمری،ج۱،ص۱۵۵٫
۳٫ كامل الزیارات ابن قولویه قمی،ص۱۱۱-۱۱۴،تهران،چ.صدوق،چ۱، سال ۱۳۷۵شمسی.
۴٫ رك:تاریخ النیاحه علی الامام الشهید(ع)،السید صالح الشهرستانی،تحقیق واعدادالشیخ نبیل رضاعلوان، ص۱۲۰، والمجالس السنیه،ج۵،ص۱۲۳٫
۵٫ تاریخ سیدالشهدا، عباس صفایی حائری، ص۵۶، قم، انتشارات مسجد جمكران، چ۱، ۱۳۷۹، امام سجاد(ع) و امالی صدوق، مجلسی، ص۲۰۵٫
۶٫ تاریخ النیاحه علی الامام الشهید(ع)، همان، ص۱۳۲ و امالی صدوق، ج۲، ص۱۱۱٫
۷٫ بحارالانوار، ج۴۰، ص۲۵۷٫
۸٫ بحارالانوار، ج۴۰، ص۱۵۷٫
۹٫ بحارالانوار، ج۴۰، ص۱۳۶-۱۳۷٫
۱۰٫ سیاه پوش در سوگ ائمه نور، علی ابوالحسنی، منذر، ص۱۲۷ و ص۱۲۸، قم: مؤلف،چ۱، ۱۳۷۵ش، و نیز ر.ك: مناقب ابن شهر آشوب، ج۴، ص۱۶۶و امالی صدوق، مجلسی، ج۶، ص۲۰۵٫
۱۱٫ مرتضى مطهرى, مجموعه آثار, ج ۱۷ ص ۹۴٫
۱۲٫ جواد محدّثى, فرهنگ عاشورا, ص ۳۱۳ با تلخیص.

منابع:
پرسمان
دفتر تبلیغات اسلامی
مركز ملی پاسخگویی به سوالات دینی
ترجمه اجوبة‏ الاستفتاآت، ج ۲، ص ۱۲۸، س۳۵۵به بعد. اجوبة الاستفتاءات، السید علی الخامنئی ج ۱، اجوبة الاستفتاءات ولی أمر المسلمین سماحة آیة الله العظمى السید علی الحسینی الخامنئی دام ظله الوارف، الجزء الأول العبادات، دارالنبأ للنشر والتوزیع، الطبعة الأولى ۱۴۱۵ ه‍ – 1995 م، دار النبأ للنشر والتوزیع فاكس ۵۶۵۵۵۴۷ (۰۰۹۶۵)، ص. ب: ۲۳۶۶۶، الصفاة ۱۳۰۹۷، الكویت، یمنا و www.shafaqna.com

باکس شناور "همچنین ببنید"

لبّیـك

لبّیـك

ابونصربزنطی می‌گوید: خدمت امام رضا (ع) عرض كردم: فدایت شوم؛ چند سالی است كه از …

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *