سه شنبه , ۱ آبان ۱۳۹۷
خانه / آیین زندگی / شاهنامه
فردوسی، نماد باشکوه هویت ایرانی

شاهنامه

Shahnameh

نویسنده فردوسی
تاریخ نشر سدهٔ چهارم و پنجم ه‍.ق و پس از آن
موضوع حماسه
سبک خراسانی
زبان پارسی
سری ادبیات حماسی ایران
نوع رسانه کتاب

۲۵ اسفند پایان سرایش شاهنامه

شاهنامه فردوسی از شاهکارهای حکیم ابوالقاسم فردوسی توسی (زادهٔ ۳۱۹ – ۳۹۷ شمسی) است. سراینده شاهنامه حماسهٔ ملی ایرانیان در روستای پاژ شهرستان طوس خراسان چشم به جهان گشود. فردوسی هنگامی شاهنامه را سرود که زبان پارسی دچار آشفتگی بود و او از ماندگار شدن این آشفتگی و افزونی آن جلوگیری کرد. فردوسی در سرودن شاهنامه بیش تر از پارسی سره بهره برده و شمار واژگان عربی در شاهنامه ۸۶۵ واژه است. سخن‌سرای نامی ایران را همگان بزرگ‌ترین سراینده  پارسی‌گو می دانند. نام و آوازه او در همه جای جهان شناخته و ستوده شده‌ است. در میان شاعران کلاسیک ادبیات فارسی شاید کمتر شاعری را بتوان در مقام فردوسی یافت که تا این حد به زبان و شعر فارسی غنای ملی بخشیده باشد. اهمیت ابوالقاسم فردوسی در شعر و ادب فارسی چنان است که بسیاری او را ستون اصلی ادبیات پارسی دانسته‌اند. میرجلال‌الدین کزازی در این باره می‌گوید: “فردوسی با شاهنامه پایه‌های چیستی و هستی و نهادین فارسیان را در ایران نو می‌ریزد.” شاهنامه بزرگ‌ترین کتاب به زبان پارسی است که در همه جای جهان مورد توجه قرار گرفته و به بسیاری از زبان‌های زندهٔ جهان بازگردانی شده‌است. نخستین بار در سال ۶۰۱خورشیدی بنداری اصفهانی شاهنامه را به زبان عربی برگرداند و پس از آن بازگردانی‌های دیگری از این اثر، ازجمله بازگردانیِ ژول مُل به فرانسوی، انجام گرفت. فردوسی در شاهنامه به بیان شرح احوال، پیروزی ها، شکست ها، ناکامی ها و دلاوری های ایرانیان از کهن‌ترین دوران و… می پردازد. شاهنامه فردوسی پرآوازه‌ ترین سروده فردوسی و یکی از بزرگ‌ترین نوشته‌های ادبیات کهن پارسی می‌باشد. شاهنامه فردوسی به بسیاری از زبان‌های زنده جهان ترجمه شده‌ است. حکیم ابوالقاسم فردوسی توسی در بخش ۱ شاهنامه آغاز کتاب چنین سروده است:

به نام خداوند جان و خرد
کزین برتر اندیشه برنگذرد
خداوند نام و خداوند جای
خداوند روزی ده رهنمای
خداوند کیوان و گردان سپهر
فروزنده ماه و ناهید و مهر
ز نام و نشان و گمان برترست
نگارندهٔ بر شده پیکرست
به بینندگان آفریننده را
نبینی مرنجان دو بیننده را
نیابد بدو نیز اندیشه راه
که او برتر از نام و از جایگاه
سخن هر چه زین گوهران بگذرد
نیابد بدو راه جان و خرد
خرد گر سخن برگزیند همی
همان را گزیند که بیند همی
ستودن نداند کس او را چو هست
میان بندگی را ببایدت بست
خرد را و جان را همی سنجد اوی
در اندیشهٔ سخته کی گنجد اوی
بدین آلت رای و جان و زبان
ستود آفریننده را کی توان
به هستیش باید که خستو شوی
ز گفتار بی‌کار یکسو شوی
پرستنده باشی و جوینده راه
به ژرفی به فرمانش کردن نگاه
توانا بود هر که دانا بود
ز دانش دل پیر برنا بود
از این پرده برتر سخن‌گاه نیست
ز هستی مر اندیشه را راه نیست
(
۱)

فردوسی فردوسی سخن‌سرای بزرگ شاهنامه است. این اثر حماسی منظوم با ۶۰٬۰۰۰ بیت، از بزرگ‌ترین و برجسته‌ترین سروده‌های حماسیِ جهان است. سرایش و ویرایش این گنجینه شاعر جهانی، دست‌آورد ۳۰سال رنج و تلاش خستگی‌ناپذیر فردوسی است. درون‌مایهٔ این شاهکار ادبی، اسطوره‌ها، افسانه‌ها و تاریخ ایران از آغاز تا حمله اعراب به ایران در سدهٔ هفتم میلادی است که در ۴دودمان پادشاهیِ پیشدادیان، کیانیان، اشکانیان و ساسانیان گنجانده می‌شوند و به ۳بخش اسطوره‌ای(از روزگار کیومرث تا پادشاهی فریدون)، پهلوانی(از خیزش کاوه آهنگر تا مرگ رستم)، و تاریخی(از پادشاهی بهمن و پیدایش اسکندر تا گشایش ایران به دست اعراب) بخش‌بندی می‌ شود. فردوسی نخستین کسی نبود که به آفرینش رزم‌نامهٔ ملی ایران دست‌زد. «شاهنامه» برگردان پارسی «خدای‌نامگ» در پهلوی بوده که نام این کتاب «شاهنامه» شده‌است.[۲] پیش از او مسعودی مروزی بخشی از شاهنامه را به نظم سروده‌بود.[۳] او شاهنامهٔ خود را در بحر هزج سروده‌بود که این بحر بر پایهٔ چارچوب وزن بحر عربی رجز ساخته شده‌بود. از شاهنامهٔ مسعودی تنها ۳بیت به‌جا مانده‌است.[۴] دقیقی نیز پیش از فردوسی به‌نظم‌درآوردن داستان‌های ملی ایران را آغاز کرد، اما کار او ناتمام ماند تا این‌که فردوسی در ۷۱سالگی به‌انجام رساند و سروده او به پایان رسید.[۵] ۲۵اسفندماه ۱۳۸۸شمسی(۴۰۰قمری و ۱۰۱۰میلادی) پایان هزارهٔ سرایش شاهنامه بود. جشن جهانیِ هزارهٔ شاهنامه با بودنِ نمایندگان ۱۹۲کشور وابسته به یونسکو در پاریس، فرانسه در بنای این نهاد جهانی با همکاری بنیاد فردوسی برگزار شد. هم‌چنین، آیین بزرگداشت هزارهٔ شاهنامه در کشورهای گوناگون به بهانهٔ ثبت آن در یونسکو از جمله برلین، آلمان برگزار شد. بزرگداشت سالانه حکیم ابوالقاسم فردوسی با عنوان «شکوه سخن پارسی» همزمان در ۲شهر دوشنبه و مشهد هم برگزار می شود.

نظرات، انتقادات و … را در بخش دیدگاه‌ها با ما مطرح و مطالبتان را به  ادمین : @yomnaadmin  ارسال فرمایید.

تلگرام

در تلگرام همراه با ماt.me/Yomna_ir

پی نوشت ها:

  1. فردوسی » شاهنامه »  حکیم ابوالقاسم فردوسی توسی » آغاز کتاب
  2. خالقی مطلق، «شاهنامهٔ فردوسی»، دانشنامهٔ زبان و ادب فارسی، ۱۳۳–۱۳۴.
  3. راوندی، تاریخ اجتماعی ایران، ۱۳۱–۱۳۳.
  4. Blois, “EPICS”, Iranica. فرای، «سامانیان»، تاریخ ایران، ۱۳۴–۱۳۵.
  5. خالقی مطلق، «شاهنامهٔ فردوسی»، دانشنامهٔ زبان و ادب فارسی، ۱۳۴.

منابع:

  1. یُمنا
  2. گنجور
  3. ری زُن
  4. گنجور ۱
  5. ویکی پدیا
  6. حکیم طوس
  7. جام جم آنلاين (ضیاءالدین ترابی‌)
  8. دايرة المعارف كودكان و…،جوادمحدّثي.ج۲،سازمان چاپ و انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد، چ۱تهران،ص۸۸۹

باکس شناور "همچنین ببنید"

هجرت

مقاومت

مقاومت(opposition) در لغت؛ ایستادگی،  استقامت، پایداری و پافشاری(۱) و در اصطلاح و ادبیّاتِ سیاسی؛ ایستادگی در …

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

10 − شش =