سه شنبه , ۳ مهر ۱۳۹۷
جشن اعتدال

جشن اعتدال

جشن اعتدالنوروز، هم آغاز سال، هم آغاز بهار و هم جشن اعتدال شب و روز در فرهنگ‌های مختلف است و تجلیل می‌شود. مردم جهان، اعتدال بهاری را جشن می گیرند. مردم برخی از کشورها برای آغاز بهار، جشن ها و آداب خاصّی دارند. ریشه تاریخی بعضی از این جشن ها به نوروز باستان در اعصار آریائی بر می گردد. نوروز از دیرباز در جغرافیای ایران زمین به عنوان جشن رسمی برگزار می‌شده است. ایرانیان، جشن ۱۰روزه فروردگان[فروردیان] را داشتند. فروردگان در پایان سال بود و در واقع روزهای عزا و ماتم بوده نه جشن و شادی، چنان که بیرونی گوید. در آخر ماه ۱۲هم «خشوم» اهل سغد برای اموات قدیم خود گریه کنند. چهره های خود را بخراشند. برای مردگان خوردنی و آشامیدنی گذارند.(۱) به همین سبب جشن نوروز که پس از آن می آمد علاوه بر آن که روز اول سال محسوب می شد، روز شادی بزرگان هم بوده است: مالیات های کشوری در روزگار ساسانیان در نوروز افتتاح می شد(۲) یکی از جهات اصلاح تقویم و کبیسه قرار دادن سال های پارسی به توسط متوکّل و معتمدباﷲ همین امر بود.(۳) فردوسی که بدون شک مواد شاهنامه ٔ خودرا مع الواسطه از خدای نامک و دیگر کتب و رسایل پهلوی اتخاذ کرده، اندر پادشاهی جمشید گوید: به فر کیانی یکی تخت ساخت چه مایه بدو گوهر اندرنشاخت که چون خواستی دیو برداشتی ز هامون به گردون برافراشتی چو خورشید تابان میان هوا نشسته بر او شاه فرمانروا جهان انجمن شد برِ تخت اوی فرومانده از فره ٔ بخت اوی به جمشید بر گوهر افشاندند مر آن روز را روز نو خواندند سر سال نو هرمز فَرْوَدین برآسوده از رنج تن دل ز کین بزرگان به شادی بیاراستند می و جام و رامشگران خواستند چنین روز فرخ از آن روزگار بمانده از آن خسروان یادگار. از این داستان برمی آید نوروز را به معنی روز نو و تازه یعنی روزی که سال نو بدان آغاز گردد، می دانسته اند. نوروز نخستین روز از فروردین ماه است و زین جهت روز نو نام کردند زیرا پیشانی سال نو است.(۴) درباره ٔ پیدایش نوروز افسانه های بسیار نقل شده که هر چند اساطیر است اما تواتر آن اخبار وجه تسمیه ٔ نوروز و هم چنین قدمت انتساب آن به اعصار آریائی نیک آشکار می گردد.

نوبهارآداب جشن نوروز: به طورکلی از مراسم نوروز در دربار شاهنشاهان هخامنشی و اشکانی اطلاعات دقیقی در دست نیست، اما از آداب برگزاری جشن نوروز در عهد ساسانیان اطلاعات گران بهائی موجود است. در بامداد نوروز شاهنشاه جامه ای که از بُرد یَمانی بود بر تن می کرد و زینتی بر خود استوار می فرمود و به تنهائی در دربار حاضر می شد و شخصی که قدم او را به فال نیک می گرفتند بر شاه داخل می شد. آئین ملوک عجم از گاه کی خسرو تا به روزگار یزدجرد که آخر ملوک عجم بود چنان بوده است که در روز نخست کس از مردمان بیگانه موبد موبدان پیش ملک آمدی با جام زرین پُر می و انگشتری و درمی و دیناری خسروانی و یک دسته خوید سبز رسته و شمشیری و تیر و کمان و دوات و قلم و اسبی و غلامی خوبروی و ستایش نمودی و نیایش کردی او را به زبان پارسی به عبارت ایشان. چون موبد موبدان از آفرین بپرداختی پس بزرگان دولت درآمدندی و خدمت ها پیش آوردندی. آفرین موبد موبدان به عبارت ایشان: «شها، به جشن فروردین، به ماه فروردین، آزادی گزین، به روان و دین کیان، سروش آورد تو را دانائی و بینائی به کاردانی، و دیر زی و با خوی هژیر، و شاد باش بر تخت زرین، و انوشه خور به جام جمشید و رسم نیاکان در همت بلند و نیکوکاری و ورزش و داد و راستی نگاه دار، سرت سبز باد و جوانی چو خوید، اسبت کامکار و پیروز، و تیغت روشن و کاری به دشمن، و بازت گیرا و خجسته به شکار، و کارت راست چون تیر، و هم کشوری بگیر نو، بر تخت با درم و دینار، به پیشت هنری و دانا گرامی و درم خوار، و سرایت آباد و زندگانی بسیار». چون این بگفتی چاشنی کردی و جام به ملک دادی، و خوید در دست دیگر نهادی و دینار و درم در پیش تخت او بنهادی، و بدین آن خواستی که روز نو و سال نوهرچه بزرگان اول دیدار چشم بر آن افکنند تا سال دیگر شادمان و خرم با آن چیزها در کامرانی بمانند و آن بر ایشان مبارک گردد، که خرمی و آبادانی جهان در این چیزهاست که پیش ملک آوردندی.(۵) در هر یک از ایام نوروز پادشاه بازی سپید پرواز می داد و از چیزهائی که شاهنشاهان در نوروز به خوردن آن تبرک می جستند اندکی شیر تازه و خالص و پنیر نو بود، و درهر نوروزی برای پادشاه با کوزه ای آهنین یا سیمین آب برداشته می شد، در گردن این کوزه قلاده ای قرار می دادند از یاقوت های سبز که در زنجیری زرین کشیده و بر آن مهره های زبرجدین کشیده بودند، این آب را دختران دوشیزه از زیر آسیاب ها برمی داشتند.(۶) چون نوروز به شنبه می افتاد پادشاه می فرمود که از رئیس یهودیان ۴هزار درهم بستانند، و کسی سبب این کار را نمی دانست جز این که این رسم بین ملوک جاری شده و مانند جزیه گردیده بود. ۲۵روز پیش از نوروز در صحن دارالملک ۱۲ستون ازخشت خام برپا می شد که بر ستونی گندم و بر ستونی جو و بر ستونی برنج و بر ستونی باقلی و بر ستونی کاجیله و بر ستونی ارزن و بر ستونی ذرت و بر ستونی لوبیا و بر ستونی نخود و بر ستونی کنجد و بر ستونی ماش می کاشتند و این ها را نمی چیدند مگر به غنا و ترنم و لهو. در ۶مین روز نوروز این حبوب را می کندند و میمنت را، در مجلس می پراکندند و تا روز مهر از ماه فروردین آن را جمع نمی کردند : هنوز هم کاشتن حبوبات پیش از عید و نگاه داشتن سبزهٔ آن ها تا روز ۱۳هم فروردین در اغلب خانواده های ایرانی معمول است. این حبوب را برای تفأل می کاشتند و گمان می کردند که هر یک از آن ها که نیکوتر و بارورتر شود محصول آن در آن سال فراوان خواهد بود و شاهنشاه به نظر کردن در جو به ویژه تبرک می جست. شاه در این روزها بار عام می داد. آئین پادشاهان ساسان در ۵روز اول فروردین[نوروز عامه] چنین بود که شاه به روز اول نوروز ابتدا می کرد و عامه را از جلوس خویش برای ایشان و احسان بدیشان می آگاهانید، در روز ۲م برای کسانی که از عامه رفیع تر بودند یعنی دهگانان و اهل آتشکده ها جلوس می کرد، در روز ۳م ازبرای اسواران و موبدان بزرگ، و در روز ۴م برای افراد خاندان و نزدیکان و خاصان خود، در روز ۵م برای پسر و نزدیکان خویش، و به هر یک از اینان درخور رتبت اکرام و انعام می نمود، و چون روز ۶م فرامی رسید از ادای حقوق مردم فارغ می شد، از این پس نوروز از آن خود او بود و دیگر کس جز ندیمان و اهل انس و شایستگان خلوت به نزد او نمی توانست برود.(۷) هم چنین در ایام نوروز نواهائی خاص در خدمت پادشاه نواخته می شد که مختص همان ایام بود، در بامداد نوروز مردم به یکدیگر آب می پاشیدند، و این رسم در قرن های نخستین اسلامی نیز رایج بوده است، دیگر هدیه دادن شکر متداول بود. نویسندگان اسلامی برای علت این دو امر افسانه هائی چند نقل کرده اند.هم چنین در شب نوروز آتش برمی افروختند. این رسم تا زمان عباسیان نیز در بین النهرین ادامه یافت و نخستین کسی که این رسم را نهاد هرمزد شجاع پسر شاپور پسر اردشیر بابکان است.(۸)

شکوفه‌های گیلاس در بهارسنّت باستانی در دنیای مدرن: از نوروز می توان به عنوان یک سنت باستانی و مرتبط با دنیای مدرن یاد کرد. جشن گرفتن بهار که شروع هم چیز و آغازی دوباره برای طبیعت است در بسیاری از کشورهای دنیا مرسوم است، در واقع نوروز از دریچه نگاه مردمان کشورهای دیگر نیز به زیبایی نوروز ایرانیان است. هرسال عطری از جنوب مجمع‌الجزایر ژاپن به سمت شمال این کشور می‌آید، نوید رسیدن بهار را می‌دهد. شکوفه‌های صورتی سال‌هاست که بهار ژاپنی‌ها را به یکی از زیباترین فصل‌ها در جهان تبدیل می‌کند. در ژاپن همه بهار را با شکوفه درخت گیلاس و تصاویری نمادین از آن می‌شناسند. لباس‌ها، غذاها، خانه‌ها، فروشگاه‌ها و خلاصه در همه‌چیز و همه‌جا؛ شاخه‌ای که شکوفه‌های صورتی دارد سرک کشیده است. در دنیای مدرن و صورتی ژاپن به شکوفه‌ها احترام می‌گذارند، برای پیک‌نیک به باغ‌های گیلاس می‌روند و جلسات شعر و شاعری‌شان را زیر درختان پر از شکوفه‌های گیلاس برگزار می‌کنند. کیوسک‌ها شکوفه‌های گیلاس مصنوعی می‌فروشند و رهگذران نوشیدنی‌هایی که عصاره‌ی شکوفه‌ی گیلاس است را در دست دارند. گل‌های صورتی در فرهنگ ژاپن به گذرا بودن زیبایی‌های ظاهری اشاره دارند. این گل‌های زیبا نمادی از آغاز جدید بوده و عمیق‌ترین باورهای فرهنگی و فلسفی ژاپن را تداعی می‌کنند. مهم‌ترین دلیل شلوغی بازارهای ژاپن در بهار شکوفه‌های گیلاس هستند. به‌طورکلی شکوفه‌ها در ماه ژانویه بیش تر در «اوکیناوا» ظاهرشده و در ماه مارس و اوایل ماه آوریل بیش تر در جزایر مرکزی ژاپن ازجمله «کیوتو» و «توکیو» به چشم می‌خورند. در فصل بهار به هر کجای ژاپن که بروید پس‌زمینه‌ی تمامی تصاویر و انسان‌هایی که می‌بینید شکوفه‌های صورتی است. خیابان‌ها، خانه‌ها، پل‌ها و رودخانه‌ها همه مزین به این شاخه‌های خوش‌نقش و عطر هستند. در توکیو تونلی مشهور وجود دارد که سال‌هاست با درختان گیلاس پیوند خورده و در «میراث جهانی یونسکو» ثبت‌شده است.(۹)

نظرات، انتقادات و … را در بخش دیدگاه‌ها با ما مطرح و مطالبتان را به  ادمین : @yomnaadmin  ارسال فرمایید.

تلگرام

در تلگرام همراه با ماt.me/Yomna_ir

 

پانویس:

  1. ابوریحان بیرونی، آثار الباقیه
  2. کتاب التاج
  3. همان، آثارالباقیه
  4. التفهیم، همائی
  5. نوروزنامه
  6. المحاسن و الاضداد به روایت جاحظ
  7. همان، آثارالباقیهبوی عیدی
  8. بلوغ الارب، ج۱
  9. کشورهایی که نوروز را جشن می گیرند، کدامند؟

منابع:

  1. جشن بهار
  2. کافه گردش
  3. کشورهایی که نوروز را جشن می گیرند کدامند؟ خبر فارسی

 

باکس شناور "همچنین ببنید"

برگ ریزان

برگ ریزان

و چه زیباست موسم برگ‌ریزان… آن گاه که خش خش برگ‌های زرّین به زیر پای …

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

5 × پنج =