شنبه , ۵ خرداد ۱۳۹۷
«نیایش»

نیایش

«نیایش»بی تردید تا کنون میلیاردها انسان هرکدام به نوعی با خدا «نیایش» داشته اند. گرچه این مسألة اختصاص به یک دین و آیین ندارد، امّا «نیایش» در هیچ آیینی همانند اسلام با اهمیّت نیست. «نیایش» می‌تواند به‌صورت فردی یا گروهی انجام شود. مخاطبان «نیایش» ممکن است؛ خدا، ارواح، درگذشتگان و حتّی مفاهیم باشند. افراد مختلف برای منظورهای گوناگون «نیایش» دارند. از میان انواع «نیایش»ها مختلف، می‌توان از «نیایش»های: درخواستی، توبه‌گرانه، التماسی، اعترافی، سپاس گزارانه،  پرستشی و همدم‌خواهانه نامی به میان آورد، البته  باید گفت که از «نیایش»ها بهره های فراوانی هم می توان برد. برخی از الگوهای «نیایش» در قرآن از زبان پیامبران الهی نقل شده است؛ توجه به مفاد آن ها می تواند در جهت دهی به «نیایش»های ما مفید باشد که عبارتند از:

  1. «نیایش» آدم و حوا(ع): حضرت آدم و حوا(ع) با محروم شدن از مغفرت الهی، چنین دست به «نیایش» برداشتند: پروردگارا! ما بر خویشتن ستم کردیم و اگر بر ما نبخشایی و به ما رحم نکنی، به طور حتم از زیان کاران خواهیم بود.(۱)
  2. «نیایش» نوح(ع): حضرت نوح(ع) «نیایش»های فراوانی دارد. از جمله: «پروردگارا! بر من و پدر و مادرم و هر مؤمنی که در سرایم در آید، و بر مردان و زنان با ایمان ببخشای و جز بر هلاکت ستمگران میفزای.»(۲)
  3. «نیایش» ابراهیم(ع): «نیایش»هایش حضرت ابراهیم(ع) می تواند در الگودهی «نیایش»ها بسیار مفید باشد. مانند: «پروردگارا! مرا و فرزندانم را بر پا دارنده نماز قرار ده، پروردگارا! دعای مرا بپذیر، پروردگارا! روزی که حساب بر پا می شود، بر من، پدر و مادرم و مؤمنان ببخشای.»(۳)
  4. «نیایش» سلیمان(ع): حضرت سلیمان (ع) در «نیایش»هایش، شکر و سپاس نعمت های الهی خاصی دارد. از «نیایش»های حضرت(ع) است: «پروردگارا! در دلم افکن تا نعمتی را که به من و پدر و مادرم ارزانی داشته ای، سپاس گزارم و به کار شایسته ای که آن را می پسندی بپردازم و مرا به رحمت خویش در میان بندگان شایسته ات داخل کن.»(۴)
  5. «نیایش»های یونس(ع): حضرت یونس(ع) «نیایش»های در شکم ماهی با خدا دارد: «معبودی جز تو نیست؛ منزّهی تو؛ راستی که من از ستمکاران بودم.»(۵)
  6. «نیایش» زکریا(ع): «پروردگارا! مرا تنها مگذار ـ که تو بهترین وارث اهل عالم هستی»(۶)
  7. «نیایش» یوسف(ع): حضرت یوسف(ع) همواره با «نیایش» به یاد خدا بود: «پروردگارا! زندان برای من دوست داشتنی تر از آن چیزی است که مرا به آن می خوانند. اگر نیرنگ آنان را از من بازنگردانی، به سوی آنان خواهم گرایید و از جمله نادانان خواهم شد.(۷)
  8. «نیایش» موسی(ع):حضرت موسی(ع) در «نیایش» خود برای نجات از گروه ستم کاران  عرضه می دارد: «بارالها! مرا از شرّ این قوم ستمکار نجات ده.(۸) پروردگارا! به پاس نعمتی که به من ارزانی داشتی، هرگز پشتیبان مجرمان نخواهم بود.»(۹)
  9. «نیایش» عیسی(ع): حضرت عیسی(ع) در «نیایش»های فراوانش، مانند این «نیایش» می گوید: «بارالها! ای پروردگار ما! از آسمان سفره ای بر ما فرو فرست تا عیدی برای اول و آخر ما باشد و نشانه ای از جانب تو. ما را روزی ده که تو بهترین روزی دهندگانی».(۱۰)

«نیایش»

«نیایش»های ائمه(ع): برخی از الگوهای «نیایش» هم از امامان معصوم(ع) است که توجّه به مفاد آن ها در جهت دهی به «نیایش»های ما مفید است. امام امت(ره) فرمود: «ما مفتخریم که «نیایش»های نجات بخش، که آن را قرآن صاعد می خوانند، از ائمه معصومین(ع) ماست؛ … صحیفه سجّادیه، این زبور آل محمد(ع) از ماست.»(۱۱) علاوه بر الگو بودن «نیایش»های ائمه(ع)، شایسته است این میراث گران بها را بیش از گذشته مورد توجّه و تأمّل قرار دهیم، از جمله:

  1. «نیایش»های امام علی(ع): امام علی(ع) الفت بسیار عجیبی با «نیایش» داشت! امام صادق(ع) در وصف آن عبد صالح خدا می فرماید: علی(ع) مردی بسیار «نیایش»گر بود.(۱۲) از مشهورترین «نیایش»های حضرت، دعای کمیل است.
  2. «نیایش»های حضرت فاطمه(س): سرور زنان عالم «نیایش»های فراوانی دارد. سلمان فارسی گوید: حضرت زهرا(س) پس از ملاقات با حوریان بهشتی از خرمای بهشتی که به حضرت(س) تقدیم داشتند، مقداری به من عطا فرمود. پس از آن، در مدینه با هر یک از اصحاب پیامبر(ص) ملاقات می کردم، می گفت: چه عطر دل نشینی! آیا مشک ناب با خود داری؟ … این ماجرای شگفت آور را برای حضرت(س) بازگو کردم. حضرت(س) فرمود: این خرمای معطّر بهشتی از درختی است که برای یکی از دعاهای من که آن را از پیامبر(ص) آموختم، آفریده شده است.(۱۳)
  3. «نیایش» امام حسین(ع): از بهترین «نیایش»های امام حسین(ع) با مضامین بسیار ارزشمند، دعا در صحرای عرفات است. در بخشی از این «نیایش» آمده: خداوندا! اگر بی نیازم، باز هم مستمند و سر تا پا احتیاجم. هر چند دانش فرا بگیرم، باز هم در عین دانایی ام نادانم. پس، چگونه می توانم در عین جهلم نادان نباشم. ای خدای من! آن چه از من در این جهان هستی ساخته است، مناسب کوچکی و ناتوانی من است و آن چه از تو پدیدار می گردد، زیبندة عظمت توست…
  4. «نیایش»های امام سجّاد(ع): کمتر کسی است که کلمه «نیایش» را شنیده باشد و در کنار آن، نام از دعاهای آن حضرت(ع) به ما رسیده، در بردارنده بلندترین مضامین «نیایش»، همراه با والاترین معارف دینی است. کم تر کسی است که به ژرفای اندیشه های تابناک آن برترین «نیایش»گر به طور کامل پی برده باشد. در فرازی از مشهورترین «نیایش»های حضرت(ع) در دعای ابوحمزه ثمالی می خوانیم: مولای من! دستم را به سوی تو دراز کرده ام و به رشته طاعتت از بیم، آویخته ام. مولای من! دلم با یاد تو زنده است و مناجات با تو رنج دلهره را از من دور می کند؛ ای سرانجام آرزوهایم، و ای تمامی خواهش هایم…(دعای ابو حمزه ثمالی قسمت یازدهم.(اقتباسی از دعای ابوحمزه ثمالی)

سیمای امام سجّاد(ع) بی‏ گمان شرط اول پیشوا قرار دادن اهل‏بیت(ع)، شناخت ویژگی های آنان و تاسّی به آن ها است؛ ویژگی ها و صفات برتری که پیروان را به سوی قلّه کمال راه می‏ نماید، وجود انسان را با انوار الهی، طاهر می‏ سازد و شایستگی هدایت ‏پذیری و وصول به قرب الهی را فراهم می ‏آورد. بر این اساس، از ویژگی های امام(ع) جرعه‏ ایی می ‏نوشیم، تا پیروی مان با معرفت آغشته گردد. در میان این ویژگی ها(از ۲بخش: ۱٫ ارتباط با خدا ۲٫ ارتباط با مردم و خود) به ویژگی های امام(ع) در ارتباط با خدا اشاره می شود:

  • شاکر بودن: ابوحمزه ثمالی: امام سجاد(ع) در هنگام غذا ‏ فرمود: الحمدلله که به ما غذا داد. ما را سیراب کرد و کفایت فرمود. به ما کمک نمود، پناه داد و نعمت عطا فرمود و فضیلت‏ بخشید. ستایش خدایی را که همگان را اطعام می‏ دهد و کسی او را اطعام نمی ‏کند.(۱۵) هر که زودتر شکر نعمت تو را به جا آورد، با دوستی و محبّت خود، تو را برده خویش کرده است.»(۱۶)
  • عشق به قرآن: امام(ع) فرمود: اگر آن چه بین مشرق و مغرب است از میان برود و قرآن با من باشد، بیمی به خود راه نمی ‏دهم.(۱۷) امام(ع) از خوش صداترین افراد بود و ممکن نبود کسی صدای قرآن خواندن او را بشنود و تحت تاثیر قرار نگیرد؛  گفته ‏شده: سقاهایی که از در خانه امام(ع) می‏ گذشتند، می‏ ایستادند تا صدای ایشان را بشنوند.(۱۸) امام(ع) می‏ فرمود: «آیات قرآن گنجینه ‏هایی‏ اند، هر وقت گنجینه‏ ای گشوده شود، شایسته است که به دقت در آن بنگری.» امام(ع) عبارت: «مالک یوم الدّین‏» را در نماز آن‏ قدر تکرار می ‏کرد که نزدیک بود جان از جسمش جدا شود.(۱۹) امام(ع) در بخشی از دعای بسیار طولانی ختم قرآن عرض می ‏کند: «خداوندا! بر محمد و آل او درود فرست و ما را از کسانی قرار بده که به ریسمان محکم قرآن چنگ می‏ زنند و در درک معانی متشابهات به پناهگاه محکم محکمات قرآن پناه می ‏برند و در زیر بال قرآن به آرامش می ‏رسند و به وسیله نور صبحگاهی آن هدایت می‏ شوند.»(۲۰)
  • مستجاب الدعوه بودن: امام(ع) از آن روی که محبوب الهی بود، مقام والای مستجاب الدعوه بودن را هم داشت. من و گروهی از عبادت‏گران بصره(۲۱) به حجّ رفتیم. دیدیم مردم از شدّت تشنگی در فشارند. آنان به ما متوسّل شدند. ما به سوی کعبه رفتیم. پس از طواف، با تضرّع از خدا تقاضای باران کردیم، امّا دعای ما پذیرفته نشد. در همین بین جوانی که اندوه و ناراحتی در چهره ‏اش پیدا بود، آمد و بعد از طواف، رو به ما کرد و گفت: مالک بن دینار و…! گفتیم: بله! گفت: یک نفر از شما را خدا دوست ندارد!؟ گفتیم: ما دعا کردیم، اجابت ‏با اوست! او به سوی کعبه رفت و در آن جا به سجده افتاد. در سجده می‏ گفت: خدایا تو را به علاقه‏ ای که به من داری، این ها را از باران سیراب کن. هنوز دعایش تمام نشده بود که باران هم چون دهانه مشک باریدن گرفت. گفتم: جوان! از کجا فهمیدی خدا تو را دوست دارد؟ گفت: اگر دوست نداشت، به خانه ‏اش دعوت نمی‏ کرد. حال که دعوت کرده، فهمیدم مرا دوست دارد؛ لذا او را به علاقه ‏اش به خودم قسم دادم. آن جوان از پیش ما رفت… از مردم مکّه پرسیدم این جوان که بود؟ گفتند: علی بن الحسین بن علی بن ابی طالب(ع) بود.(۲۲)
  • عبادت: امام(ع) عبادت را بزرگ ترین حقّّ خدا می‏ دانست: بزرگ ‏ترین حقّّ خدا این است که او را عبادت و چیزی را با او شریک قرار ندهی. پس اگر این کار را با اخلاص انجام دادی، خدا کار دنیا و آخرت تو را کفایت کند و هر چه از دنیا و آخرت بخواهی، برایت پاس دارد.(۲۳) امام(ع) درباره حقّ نماز‏ فرمود: حقّ نماز آن است که بدانی نماز شرفیابی به درگاه الهی است و تو به وسیله نماز در مقابل خدا ایستاده ‏ای. پس هر گاه آن را دانستی، سزاوار خواهی بود که مثل بنده‏ ایی ذلیل، مشتاق، ترسناک از عذاب خدا، امیدوار به رحمت او، محتاج و نالان، در برابرش بایستی. امام(ع) درباره درجات عبادت فرمود: من از خدا کراهت دارم که او را تنها به خاطر پاداش عبادت کنم، تا مانند بنده طمع کار باشم که هر وقت طمع ثواب داشت، عبادت کند وگرنه عبادت نکند. کراهت دارم که از ترس عذابش عبادت کنم، تا مانند بنده بدی باشم که اگر نترسید کاری نمی ‏کند. سؤال شد: پس به چه منظور خدا را می ‏پرستی؟ فرمود: برای این که او با کرامت ها و نعمت هایش شایسته عبادت است.(۲۴) ابن ابی الحدید می ‏گفت: نهایت در عبادت بود.(۲۵) لذا مشهور به زین ‏العابدین شد. امام باقر(ع) فرمود: از عبادت به جایی رسیده بود که کسی نرسیده بود. از شب‏ زنده ‏داری رنگش زرد، از گریه چشمانش سرخ، از سجده پیشانی ‏اش برجسته و از ایستادن در نماز پاهایش دچار ورم شده بود.(۲۶) در مقام عمل نیز امام(ع) عابدترین فرد روزگار بود. تا آن جا که مالک بن انس درباره امام(ع) می ‏گفت: به من خبر رسیده که امام(ع) هر شب و روز ۱۰۰۰رکعت نماز می ‏خواند.(۲۷)

علاوه بر «نیایش»های پیامبران و ائمه(ع) از عالمان وارسته و عارفان واصل هم می توان درس گرفت، مانند؛ «نیایش» امام امّت(ره): بار خدایا، که قلوب اولیاء را به نور محبّت منوّر فرمودی، و لسان عشاق جمال را از ما و من فرو بستی، و دست فرومایگان خودخواه را از دامن کبریایی خود کوتاه کردی، ما را از این سستی و غرور دنیا هشیار فرما، و از خواب سنگین طبیعت بیدار، و حجاب های غلیظ و پرده های ضخیم خودپسندی و خودپرستی را به اشارتی پاره کن و ما را به محفل پاکان درگاه و مجلس قدس مخلصان خداخواه بار ده…(۲۸)

نظرها، انتقادها و … را در بخش دیدگاه‌ مطرح و به ادمین یمنا ارسال فرمایید.

تلگرام

در تلگرام همراه با ما t.me/Yomna_ir

پانویس:

  1. اعراف: ۲۳
  2. نوح: ۲۸
  3. ابراهیم: ۴۰ و ۴۱
  4. نمل: ۱۹
  5. انبیاء: ۸۷
  6. همان: ۸۹
  7. یوسف: ۳۳
  8. مؤمنون: ۲۸
  9. قصص: ۲۱
  10. مائده: ۱۱۴
  11. وصیت نامه سیاسی الهی امام خمینی(ره)، ص ۳
  12. کلینی، اصول کافی، ج ۲، ص ۳۳۹
  13. محمد دشتی، نهج الحیاه، ص ۱۵۱
  14. محاسن برقی، ج‏۱، ص‏۱۶.
  15. نهایة الارب فی فنون الادب، ج‏۲۱، ص‏۳۳۱.
  16. بحارالانوار، ج‏۴۶، ص‏۱۰۷.
  17. اصول کافی، ج‏۲، ص‏۶۱۶.
  18. تحلیلی از زندگانی امام سجاد(ع)، باقر شریف قرشی، ص‏۵؛ اصول کافی، ج‏۲، ص‏۶۰۲.
  19. صحیفه سجادیه، دعای ۴۱.
  20. ایوب سجستانی، صالح مری، عتبة الغلام، حبیب فارسی و مالک بن دینار.
  21. بحارالانوار، ج‏۱۱(ترجمه زندگی امام سجاد(ع) و امام باقر(ع) به نقل از ثابت‏ بنانی)، ص‏۳۸.
  22. تهذیب الکمال، ج‏۲۰، ص‏۳۹۰.
  23. تحف العقول، ص‏۱۸۴ به بعد.
  24. تفسیر امام حسن عسکری(ع)، ص‏۱۳۲.
  25. شرح نهج ‏البلاغه، ج‏۱، ص‏۲۷.
  26. مناقب ابن شهر آشوب، ج‏۴، ص‏۱۴۸؛ ارشاد، مفید، ص‏۲۵۵.
  27. ارشاد، ج۲، ص۱۴۳. امام باقر(ع): امام سجاد(ع) در شبانه روز ۱۰۰۰ركعت نماز، همچون حضرت علی(ع) انجام مى داد.(مجلسی، بحارالانوار، اسلامية، تهران، ‌۱۳۶۳ش، ج۴۱، ص۱۷) برای اطّلاع بیشتر؛ ر.ك: دانش نامة امام‌علي، پژوهشگاه فرهنگ و انديشه اسلامي، ج۱۰، ص۱۴ـ۲۳.چند نكته:۱٫ خواندن ۱۰۰۰ركعت هميشگي نبوده است. ۲٫ ۱۰۰۰ركعت، مستحبي بوده و در نماز مستحب خواندن سوره واجب نيست. ۳٫ مي‌توان در حال حركت و انجام كارهاي روزمره انجام داد. ۴٫ هر ۲ركعت نماز مستحبي، ۱دقيقه وقت نياز دارد.(در ۱۰ساعت، مي‌توان ۱۰۰۰ركعت خواند که در شبانه روز، با خواب و ديگر كارهاي زندگي منافات ندارد. ۱۰۰۰رکعت نماز امام علی(ع) در ماه رمضان بوده که فرصت بیشتری برای عبادت و نماز وجود دارد.
  28. روح الله موسوی الخمینی، چهل حدیث، ص ۶۶۰٫

منابع:

  1. لبیک
  2. الگوهای «نیایش»
  3. ویژگی های امام سجاد(ع)
  4. مبلغان :: بهمن و اسفند ۱۳۸۲، شماره ۵۱

باکس شناور "همچنین ببنید"

فداکاران

فداکاران

همیشه انسان‌های بزرگ و فداکار هستند که برای نجات جان دیگران با کمک به هم‌نوعان، …

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

هفده − 4 =