خانه / مناسبت ها / قمری / سلامت جسم و روح
سلامت جسم و صحت روح

سلامت جسم و روح

سلامت جسم و صحت روحبرای روزه ابعاد گوناگونی وجود دارد و آثار فراوانی از نظر مادی (جسمانی و بدنی) و معنوی (روحی و روانی) در وجود انسان می گذارد. تقویت نیروی اراده به واسطه سركوب كردن نفس طغیان گر، تقویت روحیه نوع دوستی به واسطه یاد كردن درد دردمندان، لطافت روح و نورانیت و صفای روح، در نتیجه اصلاح و تربیت نفس، تقویت جنبه شكیبایی روح از جمله این ابعاد است. واژه آشنا و زیبای رمضان یا برگرفته از كلمه «رمض» به معنای «تافته شدن سنگ ها از شدت گرما» است و چون در ابتدا، واجب شدن روزه در ماه‌ِرمضان ، مصادف با شدت گرما بوده بنابراین نام این ماه را رمضان گذارده اند. به دیگر سخن، ماه‌ِرمضان ماه سوزاندن گناهان و بلكه بالاتر، سوزاندن زیاده خواهی های نفس و درون آدمی است كه فرمول حكیمانه نوشته شده از جانب پروردگار برای آن، انسان خام را پخته می كند تا حجاب بازدارنده خودخواهی از روی قلب و دلش برداشته شود یا این كه این كلمه می تواند برگرفته از «رمیض» به معنای «ابر و باران در پایان چله تابستان و ابتدای فصل پاییز» باشد كه گرمای تابستان را دور می سازد و براین اساس می توان گفت كه این ماه را ماه‌ِرمضان گفته اند چون بدن های آدمیان را از گناهان دور می سازد و پاك می كند. برخی نیز (رمضان) را برگرفته از رمض النصل به معنای گذاشتن نیزه در میان دو سنگ و كوفتن بر آن تا حدی كه نازك شود، دانسته اند. با این برداشت، ماه‌ِرمضان یعنی این كه انسان خود را در این ماه میان طاعت و عبادت و در میان فرمول ها و احكام عملی ویژه این ماه قرار می دهد و خود را تحت سیطره و اختیار آن ها قرار می دهد تا نفس او با تمرین و به انجام رساندن این احكام عبادات، نرم و آماده بندگی و كشش به سوی خدای خود باشد.در باب بزرگداشت و احترام جایگاه این تعبیر مبارك، گفتنی است در بسیاری از روایات اهل بیت (ع) ما را از به كار بردن كلمه رمضان به تنهایی نهی كرده و توصیه نموده اند كه آن را ماه‌ِرمضان بخوانند زیرا رمضان یكی از نام های خداوند است و ماه‌ِرمضان ، ماه خداست. امام علی (ع) فرمود: «نگویید؛ رمضان، بلكه بگویید؛ ماه‌ِرمضان و به این طریق، احترام آن را رعایت كنید.» امام باقر (ع) فرمود: «نگویید رمضان رفت یا رمضان آمد، زیرا رمضان نامی از نام های الهی است كه نمی آید و نمی رود، چرا كه رفتن و آمدن، از ویژگی های موجودات از بین رفتنی است حال آن كه خداوند، اسم ها و صفت هایش پایدار و ماندگارند.

کارگاه صبر و تقوا

برنامه خودسازی و تكامل: روزه در لغت به معنای امساك و خودداری از هر چیزی است و در اصطلاح فقه، عبارت است از امساك و خودداری از موارد هشتگانه (خوردن و آشامیدن و…) از هنگام صبح تا اذان مغرب، به قصد و نیت انجام دادن فرمان خدا. براساس آیه ۱۸۳ سوره بقره، روزه برای امّت های گذشته نیز واجب بوده است: «ای ایمان آورندگان! بدانید كه روزه بر شما واجب شد آن چنان كه بر پیشینیان از شما نیز واجب بوده است». (۱) روزه از برنامه های مذهبی مردمان روم هند و یونان و مصر باستان بوده است. به نقل از تفسیر نمونه، در قاموس كتاب مقدس آمده است كه: «روزه در همه دوره ها در میان هر طایفه و هر ملت و مذهبی در مواقع اندوه و زحمت و سختی های پیش بینی نشده، رایج بوده است. از تورات نیز چنین بر می آید كه موسای نبی (ع) ۴۰ روز روزه داشته اند: «هنگام برآمدنم بر كوه (طور)، لوح های سنگی (لوح های عهدی كه خداوند با شما بست) را بگیرم. آن گاه در كوه، ۴۰ روز و ۴۰ شب ماندم. نه نان خوردم و نه آب نوشیدم.» از انجیل لوقا (از انجیل های چهارگانه مسیحی ها) برمی آید كه حواریون مسیح (ع) روزه می گرفتند. روزه به عنوان یك برنامه و دستور عبادی، در میان یهود رواج دارد ولی فقط در روز كیپور (كافر) این عمل صورت می گیرد و در این روز یهودیان از مغرب روز قبل تا شبانگاه این روز یاد شده، به عنوان كفاره گناهان خود، روزه می گیرند و از خوردن و آشامیدن و حتی كار و استحمام، پرهیز كرده و در كنیسه ها به عبادت و استغفار مشغول می شوند. (۲) با تامل و تدبر در آیات قرآن، هم چون آیه ۲۶ سوره مریم و رویت ها از جمله روزه که حضرت علی(ع) فرمود: از عهد آدم تا کنون بوده است. (۳) می توان به این نتیجه رسید كه روزه با اندك تفاوتی در شكل و فرمول آن و نیز زمان اختصاص داده شده برای آن، به عنوان یك عمل عبادی در میان تمام افراد بشر، در طول تاریخ، رواج داشته است. آن چنان كه در سوره مریم مشاهده می كنیم روزه سكوت داشتن، از اعمال رایج آن وقت بود. گاه نذر روزه سكوت می كردند. حال آن كه در اسلام از این نحو روزه داری و نیز افطار نكردن و دو یا چند روز پی در پی روزه داری (بدون افطار كردن) نهی شده است.

راه‌ احسان

حقیقت فلسفه روزه داری: ماه‌ِرمضان، ماه میهمانی خدا، ماه حضور بر سر سفرۀ پربرکت الهی؛ ماه خودسازی و خویشتنداری؛ ماه مساوات بین فقیر و غنی، ماه روزه، ماه تمرین استقامت و غلبه بر نفس، ماه پرورش روح پرهیزگاری و ماه نزدیکی به خداوند است. فلسفه و چرایی روزه داری را باید با دو دید و تقسیم بندی (مذهبی – علمی) و (روحی – جسمی) مورد توجه قرار داد كه به یقین، هر دوی این دیدگاه ها و هدف ها، با تفاوت در مراتب و درجات، موردنظر خود پروردگار بوده است. پیامبر (ص)، معصومین (ع) و در پی آن تاییدات علمی دانشمندان و پزشكان دوره معاصر روزه را عامل بزرگی در سلامت بدن به شمار آورده اند.

کارگاه صبر و تقواروزه؛ احیای تقوا: رسیدن به درجه تقوا (یعنی مانع و سپر بازدارنده از گناه و معصیت) و زنده كردن روح پرهیزكاری در وجود انسان، در نتیجه كنترل غرائز. امام علی (ع) فرمود: «صوم شهر رمضان، فانه جنه من العقاب شیعنی؛ روزه ماه مبارك رمضان سپری است از عذاب الهی» روزه دار در راستای روزه داری و با رعایت تمام جوانب روزه این كه، زبان خود را از آفت های زبانی هم چون تمسخر و دشنام و ناسزاگویی و غیبت و دروغ و تهمت و افترا و نزاع و درگیری لفظی و گوش خود را از شنیدن همین آفات و نیز سخنان لغو و بیهوده و چشم خود را از مشاهده مناظر لهو گناه و حرام و نیز، فكر و اندیشه خود را از اندیشه ها و نیت های پلیدی هم چون سوءظن و سایر اعضا و جوارح پیكر خود را از تمام معصیت ها بازمی دارد و نیز به فرموده امام دوم شیعیان، با سبقت بر طاعت و عبادت در میدان مسابقه ماه‌ِرمضان و در كل، تسلط یافتن بر هیجانات شهوت و ضعیف ساختن آن، در نهایت، بر شیطان درون و برون مسلط می گردد و به وجود آمدن آثار تجرد و روحانیت را در درون خود حس می كند كه رسیدن به این درجه از معنویت و صفای نفس و پاكی دل، خود، كمك بزرگی برای معرفت و شناخت بهتر راه ها از بی راهه های پیش نهادی شیطان خواهد بود كه این درجه از معرفت بازدارنده از انحراف و تباهی، همان ملكه نورانی تقواست كه هدف بنیادین و اساسی از واجب ساختن روزه از طرف آفریدگار حكیم و داناست . پیامبر (ص) فرمود: «در این ماه شیاطین را در غل و زنجیر می كنند، پس از خدا یاری بطلبید تا آن ها بر شما مسلط نگردند.» واضح است روزه داران واقعی در این ماه، راه ها و درهای نفوذ شیطان (از آفات زبانی و گناهان چشم و گوش و دل اندیشه) را به روی شیطان می بندند و از این راه، قدرت شیطان را محدود می كنند و این همان معنا و مقصود پیامبر (ص) است. چرا كه روزه، تمام دستگاه های بدن را از خستگی مداوم بیرون آورده و از بهترین عوامل جوان ساز نسوج بدن بوده و نیز نیروی مقاومت بدن را افزایش می دهد و به گفته برخی دانشمندان غیرمسلمان هم چون سوفورین، راه حل بسیاری از بیماری ها از جمله، آسم، برونشیت، روماتیسم مزمن، نقرس، بیماری های چشم، كم خونی و ضعف روده ها، مرض قند و بیماری های كلیه و كبد و نیز بیماری های عصبی و روانی به حساب می آید (روزه درمانی). امام علی (ع) نیز در حكمت ۱۳۶ از نهج البلاغه در یك گفتار پر مغز، از روزه با عنوان (زكاةالبدن) یاد می كنند. با این توضیح كه، زكات در لغت به معنای پاك و خالص كردن است كه با این ترتیب، روزه نیز نسخه حكیمانه ای برای پاكسازی بدن و صحت و سلامت جسمانی اعتبار خواهد شد به این نحو كه، استراحت موقت دستگاه گوارش و دستگاه های تصفیه بدن، مانند كلیه و كبد، از فرسایش این اندام ها در اثر كار مداوم جلوگیری خواهد كرد البته در اسلام، معیار سنجش اعمال، نیت و قصد تقرب به خداوند و فرمانبرداری از دستورها و فرامین اوست بنابراین اگر كسی به قصد تقرب و اطاعت و فرمانبرداری و به عبارت دیگر، به عنوان یك دستور شرعی، روزه نگیرد بلكه هدفش از روزه گرفتن فقط بهره گیری از فایده های بهداشتی آن باشد، گرچه طبیعتاً بهره خود را از آن منافع خواهد برد ولی از نظر شرع و مذهب، روزه اش باطل است چراكه در كلیه اعمال عبادی، نیت (قصدقربت) داشتن، واجب بوده و از اركان عبادات محسوب می شود و در این راستا، درجات و مراتب روزه و روزه داری را در ۳ مرتبه می دانند:راه‌ احسان

  1. روزه عوام كه عبارت است از این كه روزها شكم و فرج خود را از مقتضای شهوت های آن ها محافظت نماید كه تنها فایده آن رفع تكلیف از روزه دار مكلف است.
  2. روزه خواص كه علاوه بر حفظ شكم و بدن خود از حرام و شهوت، چشم و گوش و زبان و دست و پا و سایر اعضا و جوارح خود را نیز از گناهان محافظت می كند كه نتیجه این نحو روزه داری، رسیدن به ثوابهای بی پایان وعده داده شده به روزه داران است.
  3. روزه خواص خواص كه علاوه بر رعایت موارد گفته شده در بالا، فكر و دل خود را نیز از اشتغال به افكار پلید همچون حسد، بدگمانی، تكبر و كینه و حیله و مكر و اندیشه های غیرخدایی و اخلاق رذیله، بازمی دارد كه نتیجه این نحو روزه داری، علاوه بر رسیدن به وعده های ثواب، روگردانیدن دل [برای همیشه]، از غیر خدا خواهد بود. (۴)

بُعد تربیتی روزه: با توجه به این كه برای روزه ابعاد گوناگونی وجود دارد و آثار فراوانی از نظر مادی (جسمانی و بدنی) و معنوی (روحی و روانی) در وجود انسان می گذارد ولی باید گفت كه مهمتر از همه اینها بعد اخلاقی و فلسفه تربیتی روزه بوده و مورد تاكید آفریدگار متعال در آیه ۱۸۳ از سوره بقره واقع شده است كه این آثار تربیتی عبارتند از:

  • ۱٫ تقویت نیروی اراده به واسطه سركوب كردن نفس طغیانگر.
  • ۲٫ تقویت روحیه نوع دوستی به واسطه یاد كردن درد دردمندان بینوا و بینوایان دردمند درنتیجه درك گرسنگی و تشنگی شدید محرومان اجتماع.
  • ۳٫ لطافت روح و نورانیت و صفای روح: در نتیجه اصلاح و تربیت نفس و نیز رسیدن به یك تحول فكری و انقلاب روحی و معنوی، به واسطه دریدن پرده های غفلت و بی خبری.
  • ۴٫ تقویت جنبه شكیبایی روح: با توجه به این كه روزه تمرین مقاومت جسم و روح در برابر خواست های نامشروع جسمی و حتی برخی خواست های مشروع و مباح است، بنابراین ابزار كمكی خواهد بود برای گذر از زندگی و استمرار بخشیدن به حیات. چرا كه صبر بر طاعت الهی (روزه) روح فرد را بزرگ كرده و در برابر پذیرش حق، متواضع می گرداند و شكیبایی و مقاومت و پایداری او را در پیمودن راه تكامل، به مراتب، افزون می سازد و این جنبه از تاثیرات روزه، مورد تایید نصّ صریح آیه ۴۵ از سوره بقره است كه می فرماید: «از صبر (به فرموده امام ششم (ع) منظور همان روزه داری است) و نیز از نماز به عنون ابزار كمكی برای زندگی خودتان استعانت و یاری بطلبید».

سر, سفره, كرامت, خدابُعد بهداشتی و درمانی روزه
قال رسول الله(ص): «صُومُوا تَصِحّوا: روزه بگيريد تا تندرست باشيد.» اَلصّحة أفضَلُ النّعَمِ؛ تندرستی از هر نعمت دیگری بهتر و ارزشمندتر است. (۶) درمان بیماری ها همیشه با تزریق دارو و مصرف قرص وکپسول نیست. روزه علاوه بر آثار عبادی و اجتماعی، آثار طبی، بهداشتی و درمانی فراوان دارد. روزه ابعاد گوناگونی دارد و ازنظر مادی و معنوی آثار فراوانی در وجود انسان می‌گذارد. علاوه بر آثار معنوی و اخلاقی که در انسان دارد و جزء مهم‌ترین فلسفه تربیتی آن محسوب می‌شود آثار جسمی و بهداشتی زیادی نیز به همراه دارد. روزه علاوه بر تلطیف روح و تقویت اراده و تعدیل غرایز آثار جسمی زیادی نیز دارد که نمی‌توان نقش روزه را در تأمین سلامتی و راز طول عمر و… نادیده گرفت. در طب قدیم و جدید اثر معجزه‌آسای امساک در درمان انواع بیماری‌ها یک امر قطعی و مسلم است در کتاب‌های طبی و توصیه‌های پزشکان این مسئله اهمیت خاصی دارد زیرا عامل بسیاری از بیماری‌ها پرخوری و زیاده‌روی در خوردن غذاهای مختلف است. پرخوری باعث می‌شود که مواد اضافی جذب بدن نشود و به‌صورت چربی‌های مزاحم در نقاط مختلف بدن یا چربی و قند اضافی در خون باقی بماند. این مواد اضافی در لابه‌لای عضلات بدن درواقع لجنزارهای متعفنی برای پرورش انواع میکروب‌ها است و در این حال بهترین راه برای مبارزه با این بیماری‌ها نابود کردن آن از طریق امساک و روزه است. روزه زباله‌ها و مواد اضافی و جذب نشده بدن را می‌سوزاند و درواقع بدن را خانه‌تکانی می‌کند. به‌علاوه یک نوع استراحت معتنابه برای دستگاه‌های گوارشی و عامل مؤثری برای سرویس کردن آن‌هاست و با توجه به اینکه این دستگاه از حساس‌ترین دستگاه‌های بدن است و در تمام سال به‌طور دائم مشغول کار است این استراحت برای آن‌ها بسیار لازم و مفید است. بدیهی است شخص روزه‌دار طبق دستور اسلام به هنگام افطار و سحر نباید در غذا افراط و زیاده‌روی کند تا از این اثر بهداشتی نتیجه مفید و مؤثر بگیرد و در غیر این صورت ممکن است نتیجه برعکس شود. (۷) هرچند روزه در  سهیم است لیکن روزه سهم اعدادی و نصیب امدادی در سلامتی روزه‌گیر دارد و سهم ایجادی و اعطایی از آن مبدأ فاعلی یعنی خداوند است. (۸)

پانوشت:

  • ۱ سوره بقره، آیه ۱۸۳٫
  • ۲ آشنایی با ادیان بزرگ، ص ۹۴٫
  • ۳ معراج السعاده، فصل آداب روزه.
  • ۴ الکشاف، ج ۱، ص ۲۲۵٫
  • ۵ بخشی از خطبه ۱۱۰٫
  • ۶ ميزان الحكمة، ج۲، ص۱۶۸۶، ح۱۰۹۲۷ و تمیمى آمدى، عبدالواحد بن محمد غرر الحكم و درر الكلم، قم، انتشارات دفتر تبلیغات اسلامى قم، ۱۳۶۶ش، ص۴۸۳: «الصحة أفضل النعم».
  • ۷ روزه روش نوین برای درمان بیماریها، ص ۶۵٫
  • ۸ تسنیم، ج۹، ص۳۰۸٫

ویژه‌نامه ماه‌ِرمضانویژه‌نامه ماه‌ِرمضان:

  1. قُرْآن
  2. شب قدر
  3. روز قدس
  4. شب ضربت
  5. عید پاکیزگی
  6. شب های قدر…
  7. ورود به ماه خدا
  8. «ماه‌ِرمضان» …
  9. عيد آمدوعيد آمد
  10. پیام «ماه‌ِرمضان»
  11. اعمال روز عید فطر
  12. آثار اجتماعي روزه
  13. ستاره امام علي(ع)
  14. عید شیرینی و لبخند
  15. فلسفه و حكمت روزه
  16. «ماه‌ِرمضان» مى آید
  17. نام‌های «ماه‌ِرمضان»
  18. «ماه‌ِرمضان» در اروپا
  19. تغذیه در«ماه‌ِرمضان»
  20. خودسازي برآيند روزه
  21. اعمال «ماه‌ِرمضان»۱
  22. اسامی «ماه‌ِرمضان»
  23. سر سفره كرامت خدا
  24. آیا «رمضان» نام خداست
  25. پیام های عید سعید فطر
  26. عید فطر در کشور مالزی
  27. ماه‌ِرمضان» و زنگ انشاء
  28. کاریکلماتور «ماه‌ِرمضانیه»
  29. شب قدر در اشعار شاعران
  30. پیام «ماه‌ِرمضان» و خانواده
  31. «ماه‌ِرمضان»، ماه خودسازی
  32. عید فطر در کشورهای اسلامی
  33. «رمضان»، نامى از نام هاى خدا
  34. روز قدس، روز مستضعفين جهان
  35. «ماه‌ِرمضان»، فرصت يكتاپرستي
  36. ماه‌ِرمضان» در فرهنگ مردم ایران
  37. ثواب قرائت قرآن در «ماه‌ِرمضان»
  38. روز عید، روز عبادت و گرفتن جایزه
  39. تهران و «ماه‌ِرمضان»، در گذر تاریخ
  40. شیراز و «ماه‌ِرمضان»، در گذر تاریخ
  41. پرتوى از سيره و سيماى امام على(ع)
  42. مازندران و «ماه‌ِرمضان»، در گذر تاریخ
  43. اهمیت «ماه‌ِرمضان» در کلام پیامبر(ص)
  44. صد شکر که این آمد و صد حیف که آن رفت
  45. پیامبر (ص) به استقبال «ماه‌ِرمضان» می رود
  46. «ماه‌ِرمضان» ایرانی و آیین‌های فراموش شده
  47. «ماه‌ِرمضان» در كلام معصومین علیهم السلام
  48. سحريِ سالم مهمّ ترين وعده غذايي «ماه‌ِرمضان»
  49. شعری از امام خمینی(ره) به مناسبت «ماه‌ِرمضان»
  50. شعری از آيت‌الله صافي گلپايگاني به مناسبت «ماه‌ِرمضان»

منبع:

  1. جام‌جم آن‌لاین (احمد مرتاضی)

باکس شناور "همچنین ببنید"

رازونياز به درگاه الهی

ماه رازونياز

مُناجات به معنای رازگویی و عرض نیاز و حاجت به درگاه خدا همراه با شکر …

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *