سه شنبه , ۳۰ مرداد ۱۳۹۷
خانه / مناسبت ها / قمری / ماه رمضان …

ماه رمضان …

ماه, رمضان

رمضان، از نام های خداست. رمضان نبايد به تنهايي ذكر شود. چنان‌چه امام باقر(ع) فرمود: نگوييد رمضان است. نگوييد رمضان رفت يا رمضان آمد. بلكه بگوييد ماه رمضان آمد، زيرا رمضان نامي از اسماء الهي است. لذا بايد ماه را قبل از رمضان ذكر نمود. چنان‌كه اميرالمؤمنين(ع) فرمود: نگوييد رمضان، بلكه بگوييد ماه رمضان، به راستي نمي‌دانيد كه رمضان چيست و چه فضائلي در آن نهفته است؟(۱)

همه اعمال عبادی(نماز، روزه، حجّ و…) بر مبنای اراده‌های خاصّی از جانب خداوند قرار داده شده است. اگر اعمال عبادی طبق اراده خداوند به جای آورده نشوند، هيچ ثمر و نتيجه‌ای نخواهند داشت و به جای آوردن آن ها نه تنها عامل تقرّب و نزدیکی به خداوند نبوده و موجب اصلاح و تربيت شخص نمی‌شود، بلكه سبب محروميّت از ربوبيّت خداوند و ولايت محمّد و آل محمّد(ع) مي‌گردد. در حديث قدسي(۲) آمده است: کسی مرا عبادت می‌کند که اراده مرا از عبادت و طاعت بداند… وگرنه عبادت او جز دوری از من نتيجه ديگري نخواهد داشت.(۳) اميرالمؤمنين(ع) فرمود: كسي كه عملي را بدون علم انجام دهد، مانند كسي است كه به بيراهه مي‌رود و هرچه به راه خود ادامه دهد، از رسيدن به مقصد كه حاجت اوست، دورتر مي‌گردد.(۴) بنابراين اراده خداوند از وضع فرائض، احکام و سنن از جمله روزه، بهره‌مند نمودن انسان‌ها از آن بخش از ثمرات ولايت است که در روزه به آن وعده داده شده است. وعده‌هايي كه جز در سايه فهم و برآوردن اراده خداوند، محقق نخواهد گرديد.

روزه، خودداري از خوردن و آشاميدن نيست.

رمضان از مصدر «رمض» به معناي شدّت گرما و تابش آفتاب بر شن‌زار و . . . گرفته شده و به اعتبار تحمّل شدائد و سختي‌هايي كه لازمه روزه بوده و به غفران ذنوب و پاك شدن از دام معاصي مي‌انجامد، به اين ماه، ماه رمضان گفته‌اند.(۵) چنان‌كه مي‌خوانيم: از اين جهت ماه رمضان، رمضان خوانده شده كه گناهان را مي‌سوزاند. روزه(صوم) به معني امساك و ترك است‌. صوم به معناي بازداشتن نفس از مفطراتي است كه در وقتي معين و محدود و با نيّت و شرايط خاصي كه در رساله‌هاي عمليّه آمده است، به جاي آورده مي‌شود. اراده خداوند از روزه، تنها پرهيز از خوردن و آشاميدن نيست، بلكه اراده خداوند از واجب نمودن روزه آن است كه شخص روزه‌دار، از همه محرّمات، اميال و خواسته هایی كه مانع انجام وظيفه می شود، چشم‌پوشي نمايد. چنان‌چه اميرالمؤمنين(ع) فرمود: روزه، خودداري از خوردن و آشاميدن نيست، بلكه امساك از تمامي اموري است كه نزد خداوند ناپسند است.(۶) و هم چنین فرمود: باز داشتن نفس از لذّت ها(و دلخواه‌هاي) دنيوي، سودمندترين روزه‌هاست(۷). در علّت وجوب روزه روايت است: هنگامي كه حضرت آدم(ع)، از درخت نهي شده، تناول كرد؛ آثار آن سي روز در شكمش باقي ماند. از اين جهت خداوند سي روز گرسنگي و تشنگي را بر فرزندان آدم واجب گرداند.(۸) لذا آدم به گرفتن روزه مكلّف گرديد تا اراده خداوند از روزه كه چشم‌پوشي از اميال نفساني و نسبت دادن گناه به اين اميال است، آشكار شود. ولايت، عامل تحقق اراده خداوند از روزه و شرط قبولي آن است. ولايتي كه مبدأ ميل به معاصي و ناآرامي را به عيوب انسان‌ها نسبت داده و موجبات اصلاح و تربيت تدريجي آن‌ها را فراهم مي‌نمايد. به همين دليل در روايات، قبولي تمام اعمال از جمله روزه به ولايت، مشروط گرديده است. چنان‌كه خداوند در حديثي قدسي چنين مي‌فرمايد: علي(ع) حجت من بر جميع موجودات آسمان‌ها و زمين‌ها است. عمل هيچ‌كدام از مخلوقاتم را جز با اقرار به ولايت او و رسالت پيامبر(ص) نمي‌پذيرم.(۹) امام باقر(ع) نيز فرمود: اگر مردي شب‌ها نماز بگذارد و روزها روزه بگيرد و همه اموالش را انفاق كند و هر سال حج به جاي آورد، ولي ولايت ولي خدا را نشناسد تا اعمالش با راهنمايي و دلالت او باشد، نزد خداوند پاداشي نخواهد داشت و از اهل ايمان محسوب نخواهدشد.(۱۰) از آن جا كه مقصود از روزه، تن دادن به ولايت معصومين(ع) به منظورعدم استعمال عيوب و بهره‌مندي از ربوبيّت ذات اقدس الهي است كه بستر امنيّت براي خود و ديگران را فراهم مي‌نمايد، لذا هر بينشي كه به ادعاي بي‌عيبي منتهي شود و مانع چشم‌پوشي از اميال گردد، بر خلاف حقيقت روزه خواهد بود. چنان‌چه غيبت، عيب‌جويي، حسد، بخل، نمامي و…، كه نشان گر بي عيب دانستن خود و مقصّر ديدن ديگران است، موجبات ابطال روزه را فراهم مي‌آورد. امام رضا(ع) فرمود: از سخن چيني و غيبت بپرهيزيد كه اين دو موجب بطلان روزه‌اند.(۱۱) در حديث ديگر از اميرالمؤمنين(ع) است كه: روزه، پرهيز از حرام‌ها است، هم‌چنانكه شخص روزه‌دار از خوردن و نوشيدن پرهيز مي‌كند.(۱۲) و راستي چه زيباست كلام امام صادق(ع): روزه، اجتناب از خوردن و آشاميدن نيست و شايسته است كه(روزه‌دار) زبانش را از بيان گفتار بيهوده و باطل در تمامي ماه‌ها، نگاه دارد.(۱۳) حضرت صديقه طاهره(س)، به سبب ولايت خاصّه‌اش، با تنظيم شرايطي كه بسترساز عمل به ولايت و دستورات و تكاليف شرعي است، ما را به امساك از دل خواه‌ها و خودداري از ستيزه‌جويي و ارتكاب معاصي، موظّف مي‌نمايد، چرا كه روزه، نام و نشاني از حقيقت صوم، يعني امساك از محرّمات و اميال نفساني است. امساكي كه با نسبت دادن منشأ خشم و اندوه مذموم و ميل به معاصي، به عوامل دروني و عيوب، محقق مي‌شود. به اين دليل حضرت زهرا(س) مي‌فرمايد: روزه‌داري كه زبان و گوش و چشم و جوارح خود را حفظ نكند، روزه‌اش به چه كارش خواهد آمد.(۱۴) حضرت صادق(علیه السّلام) فرمود: روزه نیست برای کسی که امام و پیشوای خود را نافرمانی کند و از او اطاعت ننماید، و صحیح نیست روزه عبد فراری، تا مراجعت کند و به خدمت باز نگردد، و روزه زن ناشزه درست نمی باشد تا توبه کند و در اختیار همسرش قرار گیرد و همچنین روزه فرزند عاق شده پدر و مادر تا خوب نشود و اصلاح نگردد، مورد قبول قرار نمی گیرد، و روزه به حساب نمی آید بلی یکی از ابعاد سیاسی این حدیث شریف، اطاعت و فرمانبری پیروان و رهروان مسلمان از راهبر و پیشوای مذهبی است.

پی نوشت:

۱٫  لَا تَقُولُوا هذا رَمَضَانُ وَ لا ذَهَبَ رمَضَانُ و لا جَاءَ رَمَضانُ فَاِنَّ رَمَضانَ اِسْمٌ مِنْ اَسْماءِ اللهِ و لَا تَقُولُوا رَمَضَانُ وَ لَكِنْ قُولُوا شَهْرُ رَمَضَان فَإِنَّكُمْ لَا تَدْرُونَ مَا رَمَضَانُ… /وسائل‏الشّيعة، ج۱۰، ص۳۱۹٫

۲٫  در كنار آيات قرآني و احاديث معصومين(ع)، سخنان مذهبي ديگري هم هست كه در اصطلاح به آن ها «حديث قدسي» گفته مي شود. احاديث قدسي، عبارتند از؛ جملاتي كه توسّط یکی از معصومین(ع) از خداوند نقل مي شود، ولي جزء قرآن نيست. اين گونه احاديث به خاطر انتساب آن به مقام قدس خداوندي(حديث قدسي) ناميده مي شود. با بررسي اين نوع احاديث، معلوم مي شود كه اين ها بيش تر، موعظه ها و كلمات حكمت آموزي است كه خداوند به وسيله آن ها بندگان خود را ارشاد و راهنمايي كرده است، سبك و سياق آن ها به طور غالب عاطفي است و كلمه «عبدي»(بنده من) در آن ها زياد به چشم مي خورد كه اشاره به عنايت خاصّ خداوند بر بندگان خويش است كه آنان را به خود نسبت مي دهد و رابطه عاطفي با آن ها برقرار مي كند. به عبارت دیگر حدیث قدسی حدیثی است که مضمون آن در خواب یا بوسیله الهام به پیامبر(صلّی الله علیه و آله و سلّم) القا شود و آن حضرت با لفظ خود آن را بیان کند. حدیث قدسی از این جهت که تنها از نظر مضمون به خداوند منسوب است و فاقد اعجاز است و در نماز به عنوان قرائت کاربرد ندارد، با قرآن متفاوت است. حدیث قدسی با حدیث نبوی نیز تفاوت دارد، حدیث نبوی از رسول خدا (صلّی الله علیه و آله و سلّم) روایت  شده است، در حالی که حدیث قدسی از خداوند حکایت شده است. احادیث نبوی بخش قابل توجّهی از میراث روایی مسلمین را تشکیل می‌دهد که از طریق اهل بیت(علیهم السّلام) یا صحابه از پیامبر اکرم (صلّی الله علیه و آله و سلّم) نقل شده است.

۳٫  اِنّما يَعْبُدُنی مَنْ عَرَفَ م‍‍‍ا اُريدُ مِنْ عبادتی وَ طاعَتی…لَمْ يَزْدَدْ فی عبادتِه منّی اِلّا بُعْداً. بحارالانوار، ج ۲۱، ص ۲۹۶٫

۴٫  إِنَّ الْعَامِلَ بِغَيْرِ عِلْمٍ كَالسَّائِرِ عَلَى غَيْرِ طَرِيقٍ فَلَايَزِيدُهُ بُعْدُهُ عَنِ الطَّرِيقِ الْوَاضِحِ إِلَّا بُعْداً عَنْ‌ حَاجَتِهِ. وسائل ‏الشّيعة، ج ۲۷ص ۱۳۴٫

۵٫  سُمِّيَ بِذلك لِاَنَّهُ يَرْمَضُ الذُُّنوبَ‏. بحارالانوار، ج ۵۵، ص ۳۴۱٫

۶٫  لَيْسَ الصَّومُ الْاِمْساكَ عَنِ الْمَأكَلِ و الْمَشْرَبِ الصُّومِ الْاِمساكُ عَنْ كُلِّ ما يَكْرَهُهُ اللهُ سُبحانَه. شرح‏نهج‏البلاغه، ج۲۰، ص۲۹۹٫

۷٫  صَوْمُ النَّفسِ عَنْ لَذّاتِ الدُّنيا أَنْفَعُ الصّيامِ. غررالحكم، ص ۱۷۶٫

۸٫  بَقِيَ فِي بَطْنِهِ ثَلَاثِينَ يَوْماً فَفَرَضَ‏ الله عَلَى ذُرِّيَّتِهِ ثَلَاثِينَ يَوْماً الْجُوعَ وَ الْعَطَشَ. الفقيه، ج ۲،ص۷۴٫

۹٫  أَنَّ عَلِيّاً حُجَّتِي فِي السَّمَاوَاتِ وَ الْارَضِينَ عَلَى جَمِيع مَنْ فِيهِنَّ مِنْ خَلْقِي لَا أَقْبَلُ عَمَلَ عَامِلٍ مِنْهُمْ إِلَّا بِالْاِقْرَارِ بِوَلَايَتِهِ مَع نُبُوَّةِ أَحْمَدَ رَسُولِي. بحارالانوار، ج۶۸، ص۸٫

۱۰٫  لَوْ أَنَّ رَجُلًا قَامَ لَيْلَهُ وَ صامَ نَهَارَهُ وَ تَصَدَّقَ بِجَمِيع مَالِهِ وَ حَجَّ جَمِيع دَهْرِهِ وَ لَمْ يَعْرِفْ وَلَايَةَ وَلِيِّ اللهِ فَيُوَالِيَهُ وَ يَكُونَ جَمِيع أَعْمَالِهِ بِدَلَالَتِهِ إِلَيْهِ مَا كَانَ لَهُ عَلَى الله جَلَّ‌وَعَزَّ حَقٌّ فِي ثَوَابِهِ وَ لَا كَانَ مِنْ أَهْلِ الْاِيمَانِ. الكافي، ج۲، ص۱۹٫

۱۱٫  اجتَنِبُوا غِيبَةَ وَ احْذَرُوا النَّمِيمَةَ فَإِنَّهُمَا يُفَطِّرَانِ َالصّائِمَ. مستدرك‏الوسائل،ج۷،ص۳۲۲٫

۱۲٫  الصِّيَامُ اجْتِنَابُ الْمَحَارِمِ كَمَا يَمْتَنِعُ الرَّجُلُ مِنَ الطَّعَامِ وَ الشَّرَابِ. بحارالانوار،ج۹۳،ص۲۹۴٫

۱۳٫  لَيْسَ الصِّيَامُ مِنَ الطَّعَامِ وَ الشَّرَابِ وَ الْاِنْسَانُ يَنْبَغِي لَهُ أَنْ يَحْفَظَ لِسَانَهُ مِنَ اللَّغْوِ الْبَاطِلِ فِي رَمَضَانَ وَ غَيْرِهِ. تهذيب‏الأحكام،ج۴، ص ۱۸۹٫

۱۴٫  مَا يَصْنَعُ الصَّائِمُ بِصِيَامِهِ إِذَا لَمْ يَصُنْ لِسَانَهُ وَ سَمْعَهُ وَ بَصَرَهُ وَ جَوَارِحَهُ. بحار الانوار، ج ۹۶، ص ۲۹۵٫

۱۵٫  لا صِیامَ لِمَن عَصَی الاِمامَ، وَ لا صِیامَ لِعَبدِ آبِق حَتّی یَرجِعَ، وَ لا صِیامَ لِامرَاَة ناشِزَة حَتّی تَتوبَ، وَ لا صِیامَ لِوَلَدِ عاق حَتّی یَبرَ. وقایع الایّام خیابانی، ص ۴۳۲٫

باکس شناور "همچنین ببنید"

ماه عجیب

ماه عجیب

ماه ذیحجّه، ماه عجیبی است؛ ماه دعا، ماه مناجات، ماه یادآوری میقات پروردگار با پیامبر …

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

4 × دو =