خانه / آیین زندگی / هشت درس سعادت
هشت درس سعادت

هشت درس سعادت

امام صادق (ع) به شاگردان خود فرمود: شما که سال هاست در جلسات درس شرکت می‌کنید چه مطلب نابی آموخته‌اید؟ یکی از شاگردان عرض کرد: در مکتب شما هشت درس آموخته‌ام. امام (ع) فرمود: بگو. گفت: آموزه های من از شما هشت درس سعادت است که چنین می باشد:

  1. دیدم مردم آنچه را دوست دارند، هنگام مرگ از آن جدا می‌شوند. قصد کردم دل به چیزی ببندم که مونس من شود و آن، عمل خیر است. امام (ع) فرمود: به خدا قسم درست فهمیدی. پیامبر (ص) فرمود: عمل خیر، زیاد است اما عامل به آن، کم است.[۱]
  2. دیدم عده‌ای از مردم به نسب و گروهی به ثروت و برخی دیگر به فرزند افتخار می‌کنند. اما من افتخار بزرگ را در فرمایش خدا دیدم: گرامی‌ترین شما با تقواترین شماست.[۲] امام صادق (ع) فرمود: داشتن ولایت علی (ع) برای من بهتر از آنست که فرزندش باشم، چون فرزند علی بودن فضیلتی از جانب خدا، اما ولایت واجب الهی است. اموال و اولاد هم وسیله آزمایشند.[۳] مبادا آن ها شما را از خدا غافل کنند که اگر چنین کنند از زیانکارانبد.[۴]
  3. دیدم مردم فقط برای کسب روزی تلاش می‌کنند در حالی که هدف رسیدن به مقام عبودیّت است. روزی دهنده خداست، هم قدرت دارد و هم قوّت. پس به وعده خدا آرام و به کلامش راضی شدم. قصد کردم آنچه را خدا می‌خواهد انجام دهم، نه آنچه را خود می‌خواهم.[۵]
  4. دیدم که بعضی از مردم به خاطر کینه‌ای از یکدیگر، با هم دشمنند. در حالی که خدا می فرماید: شیطان دشمن شماست.[۶] پس دشمنی با مردم را کنار گذاشتم.
  5. وقتی خدا را ضامن روزی دیدم، نسبت به کسی حسادت نکردم. رحمت خدا بهتر و بیشتر از آن چیزی است که جمع کرده‌ام.[۷]
  6. دیدم مردم سرگرم دنیا و از آن شادمانند. اما از خدا شنیدم: کسی که از مقام خدا خوف دارد و نفس را از هوی باز دارد، جایگاهش بهشت است.[۸] پس عمر را در این صرف کردم که خود را از هوای نفس باز دارم که ویژگی دنیا، سرگرمی و تجمّل پرستی است.[۹] هرکس بداند خدا او را می‌بیند و آنچه می‌گوید را می‌شنود، از اعمال بد باز بماند. او کسی است که از مقام ربّ خوف دارد و نفس خود را از هوی باز می‌دارد.[۱۰] امام علی (ع) فرمود: برای شما از هوای نفس و آرزوهای طولانی، دو چیز بیش از همه می‌ترسم.[۱۱]
  7. دیدم سعی مردم در حفظ آن چیزی است که دوست دارند و من قول خدا را شنیدم: هر کسی که به خدا قرض بدهد، من آن را چندین برابر می‌کنم. پس آنچه را که دوست داشتم در راه خدا قرض دادم.[۱۲] ثواب صدقه ١٠ برابر اما ثواب قرض ١٨ برابر است.[۱۳]
  8. دیدم برخی به سلامت بدن، بعضی به اموال و عده‌ای هم به دوستان خود تکیه دارند، اما من شنیدم: کسی که تقوا پیشه و بر خدا توکل کند، خدا او را از جایی که گمان ندارد روزی می‌دهد و امرش را کفایت می‌کند.[۱۴]  پس بر خدا توکل کردم.

امام صادق (ع) به شاگردان خود فرمود: به خدا قسم، چکیده تعالیم تورات، انجیل، زبور و قرآن به این هشت مطلبی است که او از ما آموخته، بازمی‌گردد و بر محور آن ها دور می‌زند. [۱۵]

[۱] پیامبر (ص) فرمود: عمل خیر، زیاد است اما عامل به آن، کم است، مداومت بر کار خیر، محبوب‌ترین عمل است، اگرچه آن عمل کم باشد، عمل خیر، رنجش می‌رود ولی لذتش می‌ماند، مداومت بر عمل خیر، باعث شکل‌گیری ٩ چیز می‌شود: ترک زشتی‌ها، دوری از سبکسری، خروج از گناه، رسیدن به مقام یقین، آرزوی رستگاری، اطاعت خداوند، دوری از شیطان، پذیرش عدالت، گفتن حرف حق. خصال الصدوق جلد ۱ صفحه ۷۷.[۲] یَا أَیُّهَا النَّاسُ إِنَّا خَلَقْنَاکُمْ مِنْ ذَکَرٍ وَأُنْثَى وَجَعَلْنَاکُمْ شُعُوبًا وَقَبَائِلَ لِتَعَارَفُوا إِنَّ أَکْرَمَکُمْ عِنْدَ اللَّهِ أَتْقَاکُمْ إِنَّ اللَّهَ عَلِیمٌ خَبِیرٌ؛ ای مردم! ما شما را از یک مرد و زن آفریدیم و شما را تیره‌ها و قبیله‌ها قرار دادیم تا یکدیگر را بشناسید؛ (این‌ها ملاک امتیاز نیست) گرامی‌ترین شما نزد خداوند با تقواترین شماست؛ خداوند دانا و آگاه است! آیه ۱۳ سوره الحجرات. تقوی در یک جمله، طاعت خدا، یعنی انجام واجب و ترک گناه است.[۳] تغابن، ۱٥.[۴] منافقون، ۹.[۵] حتماً باید برای کسب روزی تلاش کنیم، اما بدانیم: از ما حرکت است و از خدا برکت. برکت مال مهم است، نه کثرت آن. پیامبر (ص) و اهل بیت (ع)، در امور دنیوی به حد کفاف و عفاف از خدا می‌خواستند. یعنی به میزانی که آبرو حفظ شود و دستشان رو به کسی دراز نشود. برای این مقدار که خود عبادت است، تلاش می‌کردند و باقی زمان را صرف عبودیت خدا می‌کردند. عبودیت، اطاعت اوامر خدا و ترک نواهی اوست. نماز و روزه، مکارم اخلاق، حُسن خُلق، نیکی به پدر و مادر، صله رحم، مهار نفس و خودسازی، کارآفرینی اجتماعی و از ثمرات آن انفاق در راه خدا، وقف اموال، باقیات الصالحات، کمک به فقرا و ایتام و ستمدیدگان و ...، همگی عبادت است.حساب کنیم چقدر عبادت می‌کنیم ؟! آنچه خدا از ما خواسته را کنار گذاشتیم و فقط دنبال درآمد هستیم، در حالی که خداوند وعده‌ی رزق و روزی را پس از تلاش به ما داده است.[۶] أَ لَمْ أَعْهَدْ إِلَيْکُمْ يا بَني‏ آدَمَ أَنْ لا تَعْبُدُوا الشَّيْطانَ إِنَّهُ لَکُمْ عَدُوٌّ مُبينٌ ... آیا با شما عهد نکردم ای فرزندان آدم که شیطان را نپرستید ، که او برای شما دشمن آشکاری است؟ ... سفارش نکردم که با پیروی از شیطان او را پرستش نکنید ، زیرا او دشمن آشکار شماست ؟ یس، ۶۰٫[۷] بعضی از مردم در رزق و روزی به یکدیگر حسادت می‌کنند، در حالی که خداوند روزی مردم را تقسیم کرده است. بعضی را به درجاتی برتری داده است تا بار زندگی عده‌ای دیگر را به دوش بگیرند و آنها را کمک کنند. او حکیم است و مصالح و مفاسد ما را می‌داند. او قدیر است پس عاجز از اعطاء روزی بیشتر نیست. او علیم است پس غافل از ما نیست. او کریم است پس به ما بخل ندارد. پس اگر بیش از این نداده، حتما حسابی دارد و بندگان صالح خدا به او اعتراض نمی‌کنند. امام سجاد (ع) به ابوحمزه ثمالی فرمود: بین الطلوعین (از اذان صبح تا طلوع آفتاب) را نخوابند، که این ساعت، وقت تقسیم روزی است. لا تَنامَنَّ قَبلَ طُلوعِ الشَمس فَاِنّی اکرهها لَکَ إِنَّ اللهَ یُقَسِّمُ فِی ذَلِکَ الْوَقْتِ أَرْزَاقَ الْعِبَادِ عَلَى أَیْدِینَا یُجْرِیهَا. هرگز قبل از طلوع خورشید نخواب که من آن را برایت خوب نمی‌دانم، زیرا خدواند در آن وقت، روزی بندگانش را به دست ما تقسیم می‌کند. بحارالانوار، ج۴۶، ص۲۳.[۸] وَ لِمَنْ خَافَ مَقَامَ رَبِّهِ جَنَّتَانِ؛ هر كس را كه از ايستادن به پيشگاه پروردگارش ترسيده باشد دو بهشت است. الرحمن، ۴۶٫[۹] اِعْلَمُوا أَنَّمَا الْحَيَاةُ الدُّنْيَا لَعِبٌ وَلَهْوٌ وَزِينَةٌ وَتَفَاخُرٌ بَيْنَكُمْ وَتَكَاثُرٌ فِي الْأَمْوَالِ وَالْأَوْلَادِ ۖ كَمَثَلِ غَيْثٍ أَعْجَبَ الْكُفَّارَ نَبَاتُهُ ثُمَّ يَهِيجُ فَتَرَاهُ مُصْفَرًّا ثُمَّ يَكُونُ حُطَامًا ۖ وَفِي الْآخِرَةِ عَذَابٌ شَدِيدٌ وَمَغْفِرَةٌ مِنَ اللَّهِ وَرِضْوَانٌ ۚ وَمَا الْحَيَاةُ الدُّنْيَا إِلَّا مَتَاعُ الْغُرُورِ؛ بدانيد كه زندگى اينجهانى بازيچه است و بيهودگى و آرايش و فخرفروشى و افزون‌جويى در اموال و اولاد. همانند بارانى به وقت است كه روييدنيهايش كافران را به شگفت افكند. سپس پژمرده مى‌شود و بينى كه زرد گشته است و خاشاك شده است. و در آخرت نصيب گروهى عذاب سخت است و نصيب گروهى آمرزش خدا و خشنودى او. و زندگى دنيا جز متاعى فريبنده نيست.سوره حدید، ۲٠.[۱۰] یعْلَمُ خائِنَةَ الأعْینِ وَ ما تُخْفِی الصُّدُورُ.سوره غافر، آیه ۱۹٫ هنگامی که از معنی این آیه از حضرت صادق (ع) سؤال کردند، فرمود: اَلَمْ تَرَ اِلَی الرَّجُلِ ینْظُرُ اِلی الشَّی ءٍ وَ کاَنّهُ لاینْظُرُ اِلَیه، فَذلِک خائِنَةَ الاَعْین. آیا ندیده ای گاه انسان به چیزی نگاه می کند اما چنین وانمود می کند که به آن نگاه نمی کند؟ این نگاه های خیانت آلود است. شیخ صدوق، معانی الاخبار، ترجمه شیخ عبدالعلی محمدی شاهرودی، ج ۱، چاپ دوم، تهران: دار الکتاب الاسلامیه، ۱۳۷۷، ص ۳۳۵٫[۱۱] امام علی (ع): إِنَّما اَخْشی عَلَیْکُمْ إِثْنَیْنِ: طُولَ الاَْمَلِ وَ اتِّباعَ الْهَوی، اَمّا طُولُ الاَْمَلِ فَیُنْسِی الاْخِرَهَ وَ اَمّا إِتِّباعُ الْهَوی فَإِنَّهُ یَصُدُّ عَنِ الْحَقِّ. همانا برای شما از دو چیز می‌ترسم: درازی آرزو و پیروی هوای نفس؛ درازی آرزو سبب فراموشی آخرت می شود و پیروی از هوای نفس، آدمی را از حقّ باز می دارد. نهج البلاغه، خطبه ۴۲٫ لازمه‌ی اطاعت از خدا، روحیه تعبد است. تعبد، یعنی انجام عمل برای خدا. مثلا روزه‌داری انسان باید برای اطاعت امر خدا باشد نه به نیت لاغری!! مرحله بالاتر از تعبد، انقیاد است. این روحیه باعث انجام مستحبات و ترک مکروهات در انسان می‌شود.[۱۲] مَنْ ذَا الَّذِي يُقْرِضُ اللَّهَ قَرْضًا حَسَنًا فَيُضَاعِفَهُ لَهُ أَضْعَافًا كَثِيرَةً ۚ وَاللَّهُ يَقْبِضُ وَيَبْسُطُ وَإِلَيْهِ تُرْجَعُونَ. كيست كه به خدا قرض الحسنه دهد، تا خدا بر آن چند برابر بيفزايد؟ خدا تنگدستى دهد و توانگرى بخشد و شما به سوى او باز گردانده مى‌شويد. بقره، ۲۴۵٫[۱۳] پیامبر (ص) فرمود: "شبى که به معراج برده شدم، این نوشته را بر در بهشت دیدم: "اَلصَّدَقَةُ بِعَشْرِ اَمْثالِها وَالْقَرْضُ‏بِثَمانِیَةَ عَشَر"؛ صدقه ده برابر پاداش دارد و قرض الحسنه هیجده برابر. اسد الغابه، ج ۱۶، ص ۳۱۸٫ «کسیکه به مالباخته‌ای، مالی را قرض دهد و در بازپرداخت مهلت دهد تا عملش را از نو شروع کند، خداوند به ازاء هر درهم آن، هزار قنطار درهم بهشتی به او می‌دهد.» قنطار، پوست گاو را خالی کردن و از طلا و جواهر پر کردن است. و باز ایشان فرمود: «اگر کسی در قرض، محتاج برادر مسلمانش شود و او قادر به قرض دادن باشد، اگر این کار را نکند خداوند استشمام بوی بهشت را بر او حرام می‌کند.» اگر خواستیم که خود و جامعه را به مکتب امام صادق (ع) نسبت بدهیم، ملاک و معیارش گفتار و رفتار حضرت است. سعی کنیم زینت اهل بیت باشیم.[۱۴] سوره مبارکه الطلاق آیه ۲. فَإِذا بَلَغنَ أَجَلَهُنَّ فَأَمسِكوهُنَّ بِمَعروفٍ أَو فارِقوهُنَّ بِمَعروفٍ وَأَشهِدوا ذَوَي عَدلٍ مِنكُم وَأَقيمُوا الشَّهادَةَ لِلَّهِ ۚ ذٰلِكُم يوعَظُ بِهِ مَن كانَ يُؤمِنُ بِاللَّهِ وَاليَومِ الآخِرِ ۚ وَ مَن يَتَّقِ اللَّهَ يَجعَل لَهُ مَخرَجًا: و چون عده آنها سرآمد، آنها را بطرز شایسته‌ای نگه دارید یا بطرز شایسته‌ای از آنان جدا شوید؛ و دو مرد عادل از خودتان را گواه گیرید؛ و شهادت را برای خدا برپا دارید؛ این چیزی است که مؤمنان به خدا و روز قیامت به آن اندرز داده می‌شوند! و هر کس تقوای الهی پیشه کند، خداوند راه نجاتی برای او فراهم می‌کند، سوره مبارکه الطلاق آیه ۳. وَ يَرزُقهُ مِن حَيثُ لا يَحتَسِبُ ۚ وَمَن يَتَوَكَّل عَلَى اللَّهِ فَهُوَ حَسبُهُ ۚ إِنَّ اللَّهَ بالِغُ أَمرِهِ ۚ قَد جَعَلَ اللَّهُ لِكُلِّ شَيءٍ قَدرًا: و او را از جایی که گمان ندارد روزی می‌دهد؛ و هر کس بر خدا توکّل کند، کفایت امرش را می‌کند؛ خداوند فرمان خود را به انجام می‌رساند؛ و خدا برای هر چیزی اندازه‌ای قرار داده است! تقوی یعنی آنجا که خدا دوست دارد، حاضر باشی؛ و هرجا که نمی‌پسندد، نباشی. خداوند همیشه تو را در اطاعت خود ببیند اما در گناه، تو را نبیند. توکل یعنی بدانی «هیچ‌کس جز خداوند در امور تو مؤثر نیست.» حکمت خدا اقتضاء می‌کند که امور این عالم با ابزار مادی محقق شود. برای درمان باید به پزشک مراجعه کرده و دارو مصرف کنیم، اما بدانیم تأثیر طبیب و دارو با خداست. شفاء نزد اوست.[۱۵] مجموعه ورام، آداب و اخلاق در اسلام، ترجمه تنبیه الخواطر ص ۵۵۵

باکس شناور "همچنین ببنید"

گیتی

گیتی

جهان؛ کره زمین، آسمان و … آفریده الهی‌اند. فیض و عنایت اویند. نور، رحمت و …

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *