سه شنبه , ۲۱ آذر ۱۳۹۶
خانه / آیین زندگی / بوستان
کتاب بوستان، شاهکاری ادبی، مثنویی؛ اخلاقی، اجتماعی و تربیتی

بوستان

بوستانکتاب بوستان، شاهکاری ادبی، مثنویی؛ اخلاقی، اجتماعی و تربیتی است.این کتاب از هنری ترین و شاعرانه ترین مثنوی حکمی، اخلاقی در ادب فارسی است.سراینده آن “سعدی شیرازی” شاعر پرآوازه ایرانی در قرن ۷هجری قمری است.نام اولیه کتاب سعدی نامه بوده که نسخه های قدیمی، همین نام را داشتند ولی نسخه های متاخّر و جدید به نام بوستان است که در ظاهر اهل ذوق این اسم را شاید به قرینه گلستان برای آن انتخاب کردند و شاید براساس دو بیت از مقدمه کتاب (بیت های ۱۰۲ و ۱۲۶).بوستان سعدی از نظر یک دستی و انسجام لفظی و معنوی کلام در ادب فارسی بی نظیر است.هیچ یک از مثنوی هایی که قبل از آن در بحر متقارب سروده شده جامعیّت آن را ندارند.شاید بتوان گفت:نه تنها در زبان فارسی بلکه در هیچ زبانی از جهت فصاحت و بلاغت، روانی و زیبایی، حکمت و معرفت، مثل و نظیر ندارد.در واقع این مثنوی، در حکمت عملی و ادبیّات پندآموز و آمیخته به چاشنی عرفانی، با معانی بلندش جایگاه بسیار والایی دارد.سعدی آن را در زمان سیر و سفر و سیاحت هایش به جاهای مختلف و در برگشت به شیراز، سرود و سال ۶۵۵ هـ .ق، در فاصله دو عید که به احتمال عید فطر و قربان بود به پایان برد.

معرفی اجمالی سراینده بوستان: نام او محلّ اختلاف است.بعضی “مشرف الدّین، ابن مصلح الدّین” گویند.برخی نام او را “مصلح الدّین” می دانند.کنیه اش “ابو عبدالله” و تخلّص او “سعدی” و به شیخ سعدی، شیخ شیراز و “افصح المتکلمین” و “شیخ” به طور مطلق معروف است.تاریخ ولادت و نام پدر او، به طور دقیق معلوم نیست.تولّد او در شیراز، بین سال های ۵۷۱ تا ۶۰۶ هـ .ق بوده است.در کودکی از پدر یتیم شد.قبیله و خانواده اش از اهل علم و دین بودند.سعدی بعد از تحصیل مقدمّات علوم، از شیراز به بغداد رفت.در آن جا در مدرسه نظامیّه و حوزه های دیگر درسی، به تکمیل علوم دینی و ادبی پرداخت و به مصاحبت با “ابوالفرج ابن الجوزی” و محضر “شهاب الدّین عمر سهروردی” نائل شد.سفرهایی به عراق، شام، حجاز کرد.در حجّ، زیارت خانه خدا نمود.مدّتی در شام به وعظ و سیاحت و عبادت پرداخت.زمان سلطنت “اتابک ابوبکر بن سعد” از اتابکان سلغری در اواسط قرن هفتم که فرمان روایی فارس را داشت به شیراز برگشت.سال ۶۵۵ هـ .ق، کتاب بوستان و یک سال بعد کتاب گلستان خود را تصنیف و به نام اتابک ابوبکر و پسرش “سعد” تالیف نمود.وی در نزد این بزرگان و دیگران، قدر و منزلت رفیعی داشت.به مخصوص “سعد” پسر اتابک ابوبکر ارادت خاصّی به شیخ داشت.شیخ انتساب به او را برای خود تخلّص قرار داد و به “سعدی” متخلّص شد.وی بعد از زوال سلغریان، مجددا از شیراز به سرزمین های مختلفی چون هند، یمن، بلخ، ترکستان و …رفت.در برگشت از این سفرها، از طریق آسیای صغیر به آذربایجان رفت و ملاقاتی با “شمس الدّین جوینی” و برادرش “عطا ملک جوینی” کرد.ملاقات او با “جلال الدّین رومی” هم در همین ایّام بوده است.شیخ شیراز، در مدّت اقامتش در دیار عرب، تبحّر زیادی در ادبیّات عرب پیدا کرد.او در اواخر عمر در شیراز کوشه عزلت گزید و به خلوت و ریاضت پرداخت.بین سال های ۶۹۰ تا ۶۹۵ در همان جا از دنیا رفت.در کنار شهر شیراز، جائی که امروز مقبره اوست مدفون شد.آثار او بسیار زیاد و متنوّع می باشد که بوستان یکی از آن ها است.

ساختار اجمالی کتاب:ابیات بوستان یا سعدی نامه، بیش از چهار هزار بیت و تا پنج هزار بیت در بحر متقارب (هم وزن شاهنامه فردوسی) است.این کتاب یک دیباچه، شامل؛ توحید، ستایش پیامبر اکرم  ص و …) و ۱۰باب دارد:

  1. باب اول:در عدل و تدبیر و رای
  2. باب دوم:در احسان
  3. باب سوم:در عشق و شور و مستی
  4. باب چهارم:تواضع
  5. باب پنجم:در رضا
  6. باب ششم:در قناعت
  7. باب هفتم:در تربیت
  8. باب هشتم:در شکر بر عافیت
  9. باب نهم:توبه و راه صواب
  10. باب دهم:مناجات و ختم کتاب

شیخ سعدی، در سرودن بوستان، به فردوسی و نظامی توجّه داشته و با شعر این دو شاعر مانوس بود و این موضوع از مضامین بوستان به دست می آید.

بوستان و صاحبنظران:ادیب نیشابوری:بوستان به تنهایی می تواند با شاهنامه برابری کند.فروغی:هیچ مثنوی در هیج زبانی به پایه آن نمی رسد.این کتاب از همان زمان سعدی در میان فارسی زبانان در ایران و هند و چین تا آسیای صغیر رواج پیدا کرد.

ترجمه و شرح ها:شرح های زیادی بر بوستان به زبان های فارسی، ترکی، هندی (اردو و پنجابی) نوشته اند.بعد از قرن ۱۷ میلادی برابر ۱۱ هـ ق، بوستان به ترکی، لاتین، فرانسوی، اردو، آلمانی، هلندی و انگلیسی ترجمه شده است.

نشر و چاپ:نسخه های خطّی بسیار زیادی از بوستان در کتابخانه های بزرگ دنیاست که آمار آن را بیش تر از ۳۰۰ نسخه گفته اند.این کتاب مکرّر در ایران و هند چاپ شده است.آخرین چاپ انتقادی آن هم به اهتمام غلامحسین یوسفی در سال ۱۳۶۳ شمسی بوده است.

منبع:

بانک مقالات فارسی

باکس شناور "همچنین ببنید"

پس از اتمام پاییز

پس از اتمام پاییز

روزها، ماه ها، در پی هم می گذرند… در این فصل درختان لباسی به تن …

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

4 × 1 =