خانه / گلزار ادب / ضرب المثل

ضرب المثل

جِرْجیس

جِرْجیس

روباهی خروسی را ربود. خروس در دهان روباه گفت حال که از خوردن من چشم نپوشی نام ولی یا پیغمبری را بر زبان‌آور تا مگر به حرمت آن سختی جان کندن بر من آسان گردد و قصد خروس ان بود که روباه دهان به گفتن کلمه‌ای بگشاید و او بگریزد… …

بیشتر بخوانید »

مثل و تمثیل

مثل و تمثیل

به بیان ‌کردن شعر، حدیث، داستان و … به‌عنوان‌مثال در میان سخن «مثل و تمثیل» گویند. (۱) «مثل و تمثیل» موضوعی است که هم در بلاغت و نقد قدیم و هم در بلاغت و نقد جدید به آن توجه شده است. در «مثل و تمثیل» تمثل و تشبیه کردن در میان …

بیشتر بخوانید »

خَساست

خَساست

بخشش عادتِ دهش بدونِ انتظار جبرانِ آن از سوی طرفِ مقابل است. (۱) به بخشندگی سخاوت گفته می‌شود. سخاوت در لغت از «سَخو» به معنی جود و بخشش و سَخی به معنی بخشنده است. مقابل آن بخل‌ صفتی‌ است ضد ارزش‌ که معادل خَساست، لئامت، فرومایگی، نامردی، پستی، دنائت، حقارت …

بیشتر بخوانید »

زدیم ولی نگرفت

زدیم ولی نگرفت

ضرب‌المثل به‌گونه‌ای از بیان گفته می‌شود که تاریخچه و داستانی پندآموز در مفهوم آن‌ نهفته‌است. خیلی از این داستان‌ها فراموش‌شده و ریشه برخی از ضرب‌المثل‌ها را بعضی از مردم  نمی‌دانند؛ ولی در مکالمه روزمره به‌کار می‌برند. شکل درست این واژه «مَثَل» است و «ضرب‌» در ابتدای آن اضافه‌است. به‌عبارت‌دیگر، «ضرب‌المثل» …

بیشتر بخوانید »

حَلَّاجْ

حَلَّاجْ

هرگاه کسی بر سر لاف‌زنی و خودستایی برآید از باب تعریض و کنایه در جوابش می‌گویند: «ببینیم چند مرده حَلّاجی» و یا به‌اصطلاح دیگر: «باید دید چند مرده حَلّاجی» یعنی باید دید که در انجام کار تا چه اندازه موفق خواهی بود. (۱) عبارت چند مرده حَلَّاجْ بودن کنایه از …

بیشتر بخوانید »

شیر

شیر

از هزاران سال پیش تاکنون، از شیر به عنوان نماد، سَمبُل، مظهر و نشانه در فرهنگ‌های آسیا، اروپا، آفریقا و … استفاده می‌شده‌است و همانند جانورانی چون ببر و کوسه از جمله جاندارانی است که مردم مشتاق دیدنشان در باغ‌وحش‌ها هستند و باغ‌وحش‌ها آن را برای شخصیّت کاریزماتیکش در میان مردم …

بیشتر بخوانید »

آش نخورده و …

ضرب المثل

ضَرْب‌ُالْمَثَل(proverbio) یا زبانزد گونه‌ای از بیان است که معمولاً تاریخچه و داستانی پندآموز در پس بعضی از آن‌ها نهفته است. بسیاری از این داستان‌ها از یاد رفته‌اند، و پیشینهٔ برخی از امثال بر بعضی از مردم روشن نیست؛ بااین‌حال، در سخن به‌کار می‌رود. شکل درست این واژه «مَثَل» است و …

بیشتر بخوانید »

هر سخن وقتی و …

هر سخن وقتی و ...

اگر کاربرد ضرب المثل ها و سخنان حکیمانه به درستی درک شود بسیاری از مسائل و مشکلات به خودی خود حلّ می شوند. گاهی فردی بدون قصد و غرض در زمان یا مکانی نامناسب عمل یا گفتاری را به انجام می رساند که موجبات ناراحتی دیگران را فراهم می نماید. …

بیشتر بخوانید »

همین آش …

مَثَل‌ها داستان زندگی مردم‌اند و چون آیینه‌ای روشن، آیین‌ها، تاریخ، هوش، بینش و فرهنگ ملّت را در خود نشان می‌دهند. «مَثَل واژه‌ای است که از عربی به فارسی راه یافته و آن چنان که می‌نویسند از ماده مُثُول بر وزن عُقُول به معنی؛ شبیه بودن چیزی به چیز دیگر یا …

بیشتر بخوانید »

ضرب‌المثل

مردی باقلای فراوان خرمن کرده بود و در کنار آن خوابیده بود. فرد دیگری که کارش زورگویی و دزدی بود، آمد و بنا کرد به پر کردن ظرف خودش. صاحب باقلا بلند شد که دزد را بگیرد. با هم گلاویز شدند عاقبت دزد صاحب باقلا را بر زمین کوبید و …

بیشتر بخوانید »